Tag Archives: Kiarostami

cây cô đơn

đây là note viết tổng hợp hai note tôi đã viết gần đây vốn có nhiều điểm chung sau khi viết xong thì tôi đã xoá hai note có vẻ hơi lan man này rồi nhé. 

1. tôi nhớ mở đầu phim “the wind will carry us” đạo diễn Abbas Kiarostami đã để cho nhân vật nói gì đó về những cái cây cô đơn mọc trên ngọn đồi, đại khái là chúng rất đẹp. cảnh quay chỉ mất khoảng hai phút. và tôi có thể nói thêm gì đây về những cái cây cô đơn.

tôi đã xem qua vài bộ phim của Abbas Kiarostami. người ta gọi Trịnh là người ca thơ. người ta cũng ngợi ca K. Pautopxki là “nhà thơ bị đóng đinh trên cây thập giá của văn xuôi”. K.Pautopxki với những câu chuyện không có cốt truyện. và những bộ phim của Abbas Kiarostami cũng vậy. nó có thể khiến khán giả ngủ ngon giữa rạp, nhưng sau tất cả người ta nhận ra đó là nghệ thuật nguyên bản. và nếu có một biệt danh nào đó người ta cũng có thể gọi Abbas Kiarostami là “nhà thơ của nghệ thuật thứ 7″.

K. Pautopxki có những câu chuyện rất thơ, mà tôi rất thích như “tàu tốc hành Ximferopon” kể về một nhà thổ nhưỡng học, công việc bắt ông phải lên tàu tốc hành đi khắp nơi. và từ cửa sổ con tàu, ông “đã trông thấy một ngôi nhà gỗ ở cô đơn trên một cánh đồng cỏ khô bên bờ một cái khe”. có một vẻ đẹp gì đó thôi thúc ông phải ngoái nhìn lại ngôi nhà cô đơn ấy mỗi khi con tàu đi ngang qua trong nhiều năm liền. và ông mơ ước một ngày nào đó, rời bỏ con tàu “đến ở ngay ngôi nhà gỗ nhỏ bé với những cây cẩm quỳ giữa đồng cỏ, dưới những đám mây lười biếng, trong đại dương vô tận của lúa mì. tôi sẽ đi vào trong đời sống của những con người thuần phát…và có thể chỉ ở đây tôi mới tạo ra điều tốt đẹp nhất”

giữa ba con người tài hoa ấy có sự liên hệ nào không. và chắc là không. Trịnh có bài “để gió cuốn đi” thì Abbas Kiarostami cũng có phim “the wind will carry us” (gió sẽ mang chúng ta đi). chúng ta vẫn hay nghêu ngao rằng “sống trong đời sống cần có một tấm lòng. để làm gì em biết không. để gió cuốn đi. để gió cuốn đi”. mỗi người có những cách diễn đạt khác nhau nhưng hết thảy đều ca ngợi cuộc sống: “hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người. còn cuộc đời ta cứ vui.”

trong phim “the wind will carry us”, Abbas Kiarostami để cho nhân vật thoại những lời trữ tình trên cánh đồng nghệ thuật đầy gió:

“người ta bảo tôi là đời sống bên kia đẹp như nàng tiên thượng giới. nhưng tôi thì nói rằng chất rượu nho còn ngon hơn thế nữa. hãy yêu hiện tại và đừng nghe những lời hứa hão huyền. cho dù tiếng trống êm đềm đang từ xa vọng lại”.

2. năm 2020 với rất nhiều biến động, dịch bệnh và kể cả cái chết. có một vài sự kiện vào tháng 12 nhưng cuối cùng lại bị hủy bởi dịch covid. nó cũng ảnh hưởng phần nào tới kế hoạch của tôi. nhưng biết sao được. live concert “the veston” của Hà Anh Tuấn dự kiến diễn ra vào 26/12 tại Đà Lạt cũng bị hủy. Hà Anh Tuấn có chia sẻ rằng: âm nhạc của anh sẽ là âm nhạc của hạnh phúc. sau một ngày mệt mỏi, bạn hãy đặt mình lên chiếc giường và mở bản nhạc mà mình thích. bạn đã bao giờ làm thế chăng?

Hà Anh Tuấn đã hát những bài như “nếu như” hay “người tình mùa đông” trong “see sing share” ở một nơi mà anh nói rằng lãng mạn nhất Đà Lạt và tuyệt vời hơn là hát những bài về sự cô đơn dưới cây thông cô đơn.

“nếu như phải cách xa. chắc em đâu biết là. đêm buồn theo ánh trăng tàn”

khi tôi nghĩ mình sẽ nghỉ việc và trở về nhà. cảm giác hơi tiếc nuối khi xa rời một nơi nhộn nhịp, phồn hoa đô hội. nhưng tôi bắt đầu cảm thấy mình đã không bắt nhịp được với cuộc sống nơi đây. nhưng tất cả, có những vấn đề lớn hơn, kiểu như nhà cửa và tiền bạc. tôi có cảm giác, mình đã không còn đủ thời gian để xây một ngôi nhà ở sài gòn. tôi sẽ trở về nhà, kiếm một công việc, chăm sóc lại mảnh vườn và bắt đầu một cái gì đó mới mẻ. trở về với cánh đồng bao năm quên lãng.

cái thành phố đó có quá nhiều con đường và nhiều cơ hội. bạn sẽ không thể nào chơi trên một cây đàn piano mà không biết rõ nó có bao nhiêu phím. cái thành phố đó có tất cả mọi thứ trừ điểm kết thúc. tôi không nghĩ mình tìm ra một điểm kết thúc. nhưng đây không phải là lần đầu tiên tôi rời bỏ Sài Gòn. cũng như tôi từng rời bỏ Vũng Tàu sau 5 năm. sau bao nhiêu năm lang thang, hành trang mang theo cũng chẳng có gì. nhưng tôi sẽ trở về nhà, sau một ngày mệt mỏi, đặt mình lên chiếc giường và nghe một bản nhạc mà mình thích.

năm 2020 cũng không phải là một năm quá tệ. tôi cũng kịp xây lại ngôi nhà vốn đã cũ kỹ và dột nát. khi tôi trở về thì mọi thứ dường như đã hoàn thành. không phải là một ngôi nhà đắt tiền. nhưng tôi vẫn vui vì đó là thành quả sau những năm tháng lang thang nơi xứ người. tôi có thể tự tay trồng những bông hoa…

3. khi ấy, tôi nói rằng “anh sẽ tìm một công việc ở gần nhà, anh cảm thấy mình không đủ nguồn lực để tiếp tục ở sài gòn”. em thì bảo rằng “như thế cũng tiện”. và chúng ta không nhắn nhủ gì thêm kể từ đó. một trạng thái im lặng kéo dài. anh không biết đến khi nào em sẽ lại nhắn “hi, anh. dạo này thế nào rồi”. hoặc là không bao giờ.

vào giáng sinh ấy, tôi thấy người ta đăng một truyện ngắn của Nabokov, cũng với tựa đề là “giáng sinh” kể về nỗi đau của một người cha mất cậu con trai có sở thích sưu tầm những cánh bướm. đó cũng là sở thích của Nabokov. chính vì sở thích ấy mà những truyện ngắn của Nabokov có phần ma mị, nhiều màu sắc và bí ẩn. ông có một truyện ngắn được xem là bí ẩn và hay nhất thế giới “dấu hiệu và biểu hiện”. tôi nhớ ra là mình đã mua tập truyện ngắn “thanh âm” của Nabokov do Thiên Lương dịch. Nabokov vốn là người Nga lưu vong, thành thạo nhiều ngôn ngữ Anh, Nga, Pháp. Nabokov bảo rằng, ông nói bằng tiếng Anh, tim – tiếng Nga và nghe – tiếng Pháp. ông từng phàn nàn về những bản dịch truyện ngắn không truyền tải đúng những gì ông viết. về sau này Nabokov kiêm luôn vai trò dịch giả chính tác phẩm của ông. tôi không nghi ngờ về bản dịch của Thiên Lương nhưng văn Nabokov có lối diễn đạt riêng, ngắn gọn, súc tích và mang nhiều tầng ý nghĩa. điều đó làm khó những dịch giả. tôi đã không thể nào đọc hết cuốn “thanh âm”. 

và vào một ngày như hôm nay thì tôi có thể mở ra nếp gấp của hai năm trước và bắt đầu rằng “anh cảm thấy mình được gột rửa trong nỗi buồn kẻ khác, rạng rỡ bằng nước mắt kẻ khác. đó là cảm giác hạnh phúc…”

um. đúng thế đấy, hạt mưa vào đêm đông nào đó có thể khiến chúng ta dịu mình lại, vùi chăn vào giấc ngủ sâu. một cái cây đơn độc giữa cánh đồng mênh mông khiến chúng ta muốn khóc vì biết rằng mình không cô đơn. một bản nhạc buồn bã phát trên chiếc radio cũ kỹ, lại là bản nhạc hay nhất mà chúng ta muốn nghe lại.

tôi đã loay hoay về truyện ngắn “thanh âm” ấy. cho đến khi nghĩ rằng nhà văn đã nói gì đó về sự im lặng. thì Mozart cũng từng bảo rằng: lặng cũng là âm nhạc. thật khó tưởng tượng nếu như âm nhạc không có những khoảng lặng.

“anh ngắt lời em bằng sự im lặng của mình.

vệt nắng trượt từ váy em xuống cát: do em dịch người đi.

anh có thể nói gì với em?

tự do?

ngục tù?

không đủ yêu em?”

tôi không đủ yêu em.

4. tôi vốn dĩ cũng từng có ý định nghiêm túc với âm nhạc. đùa thôi. tôi đã nghiên cứu qua nhạc lý, và mơ ước có một cây đàn guitar. thật kỳ lạ là cây đàn guitar tôi luyện đầu tiên chỉ có 5 dây. đó là cây đàn của gã hàng xóm, gã giờ đã bỏ vợ chạy theo nhân tình. còn sự nghiệp luyện đàn của tôi cũng bỏ sông, bỏ chợ. tôi không đánh được bản nào cả. nhưng tôi cũng cố vớt vác lại ít nhiều bằng việc mua cây đàn guitar đầu tiên trong đời. nhưng rồi, sau tất cả, tôi vẫn để nó vào trong góc. đợt vừa rồi, khi rời bỏ sài gòn tôi nghĩ mình nên bỏ lại cây đàn. nhưng bằng cách nào đó, tôi vẫn đóng gói nó lại và mang ra cửa hàng shipper để vận chuyển về quê. tôi đóng gói rất sơ sài, người nhận vận chuyển còn bảo, tôi phải ký cam kết hãng sẽ không chịu trách nhiệm khi hàng đổ, vỡ. và cây đàn không hề hấn gì, yên nằm trong góc, như bằng chứng cho tính gàn dỡ của tôi. có thể suốt đời, tôi sẽ không đánh được bản nhạc nào.

tôi từng đọc một truyện ngắn thế này: về một chàng trai sống trong chung cư, thỉnh thoảng chàng trai nghe được tiếng đàn piano phát ra từ tầng dưới bài “the man i love” của Gershwin. chàng trai đem lòng yêu cô gái chơi đàn, những buổi tối chờ đợi để được nghe tiếng đàn réo rắt, vui tươi, tưới mát tâm hồn sầu úa. rồi một ngày, chàng trai quyết tâm gõ cửa để làm quen với cô gái. nhưng người bước ra lại là một chàng trai. giây phút đó, có lẽ chàng hiểu rằng, mình đã yêu tiếng đàn, chứ không phải người chơi đàn. như lời của Phạm Duy rằng: “người ôi ! tôi thường hay muốn biết. với tình hoa thắm thiết. yêu tôi hay yêu đàn?”

5. à, mà tôi nghĩ Nabokov có thể là một nhà thơ. bạn có nghĩ, những câu văn như thế này được viết ra bởi một nhà thơ?

“Các thế kỷ sẽ trôi qua,

– học sinh sẽ chán ngấy

lịch sử những chấn động của chúng ta,

– tất cả sẽ qua đi, tất cả sẽ qua đi,

song

hạnh phúc của tôi,

bạn yêu ơi,

hạnh phúc của tôi sẽ còn mãi,

– trong ánh đèn đường ẩm ướt,

trong chỗ ngoặt cẩn thận của cái cầu thang đá dốc xuống con kênh nước đen,

trong nụ cười một đôi khiêu vũ,

trong mọi thứ

mà Chúa

hào phóng bao bọc

quanh sự cô đơn của con người.”

đôi khi tôi vẫn nghĩ không có gì đẹp bằng một cái cây cô đơn giữa cánh đồng. và trong lòng mỗi người đều có một cái cây cô đơn. đẹp và thơ mộng.

nhưng tình yêu nghệ thuật của tôi nên được xem xét thêm

dạo này tôi thấy báo chí hay nhắc đến một vì đạo diễn người Iran tên là Abbas Kiarostami, ông cũng giành được giải giành cọ vàng với phim “taste of cherry” (hương vị anh đào). và đối với một đất nước còn khá xa lạ về văn hóa và khoảng cách địa lý thì việc họ lấy phim của Abbas Kiarostami, để nói về chúng ta thì cũng là điều đáng để lưu tâm.

Abbas Kiarostami đã qua đời vì căn bệnh ung thư năm 2016 tại bệnh viện ở Paris. và đây cũng không phải là lần đầu tiên tôi nhắc đến vị đạo diễn tài danh này, nhưng phim của ông được vietsub rất hiếm. tôi phải xem “taste of cherry” với engsub, kể cả phim “close up”, bộ phim mà tôi sắp nói ra đây. và tôi nghĩ người Việt cũng hiếm khi xem phim của Abbas Kiarostami nhưng vấn đề về con người đôi khi là muôn thởu: nỗi cô đơn, sự thống khổ và cả thấu hiểu.

vậy điểm tương đồng nào mà báo chí việt nam hay nói đến để so sánh với nền điện ảnh Iran? đó chính là sự nghèo khó và khá thô sơ. khi mà nền điện ảnh mỹ đã đi lên vũ trụ, kiểu điện ảnh marvel. nói thật là tôi không biết gì về nhân vật trong vũ trụ điện ảnh marvel, với kỹ xão hoành tráng và tốn khá nhiều tiền. hay như trung quốc, nói thật là tôi cũng không xem nền võ thuật mới ra sao, vì như người ta nói “thời đại kiếm hiệp qua rồi” nhưng bộ phim dòng kiếm hiệp trung quốc bây giờ tốn khá nhiều kỹ xão và đậm chất trẻ con.

với sự nghèo khó và thô sơ, Abbas Kiarostami đã tạo ra những bộ phim có giá trị. nếu ai đã từng xem một bộ phim của Abbas Kiarostami như tôi nói, những cảnh quay trông giống như của một tay nghiệp dư, bối cảnh khá đơn giản thường chỉ là trong một căn phòng, trong một chiếc ô tô cũ kỹ. những câu chuyện trong phim cũng chẳng kịch tính mấy, như một người ngày ngày lái xe lên trên một ngọn đồi, một kẻ mạo danh lừa đảo, một cậu bé mê bóng đá. chỉ có vậy. diễn viên cũng không chuyên, người thật việc thật. trong phim close up, diễn viên là một gã bị cáo buộc lừa đảo.

vậy tại sao tôi lại nhắc đến bộ phim này, close up (cận cảnh).

nhưng trước khi nói về bộ phim này, tôi muốn nói đến một bộ phim khác đó là phim “12 angry man” của mỹ vào năm 1957, cũng khá lâu rồi. theo tôi được biết bộ phim này  được Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ chọn lưu trữ vào Viện lưu trữ phim quốc gia vì sự “quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, lịch sử, hay thẩm mỹ” của nó. phim này, như tôi nói, bối cảnh của nó cũng chỉ diễn ra trong một căn phòng ở đâu đó trong một tòa án Mỹ. những bộ phim chẳng tốn mấy tiền cho lắm.

nhưng trong căn phòng này, 12 người đàn ông mỹ đang quyết định cái chết của một thằng bé 18 tuổi bị cáo buộc giết cha. nó sẽ bị tử hình hoặc là không. và cuộc tranh luận của 12 người đàn ông này, có thể đại diện cho những gì mà nước Mỹ tự do và độ lượng muốn truyền tải.

tôi muốn nhắc đến một điểm khá thú vị trong bộ phim này, cũng như nền tư pháp Mỹ (tôi không rõ điều này cho lắm nên tôi chỉ nói theo bộ phim) đó là khi xét sử những vụ án giết người mà sẽ dẫn đến án tử hình thì họ sẽ mời 12 người bất kỳ đến để tham dự phiên tòa. và tiếng nói của 12 người này sau khi tham dự phiên tòa mới là tiếng nói cuối cùng bao gồm nghe phần tranh luận của luật sư, hay phán xét của thẩm phán. và 12 người này phải đạt được sự đồng thuận rằng bị cáo có tội hay không có tội. nếu có bất kỳ một sự không đồng thuận nào từ 12 người này, thì cũng không thể phán xét bị cáo là có tội giết người hay không.

có rất nhiều chứng cứ chống lại bị cáo như là một thằng bé sống trong khu ổ chuột, tiếp xúc rất nhiều với tội phạm và bị hành xử bạo lực, sử dụng dao bấm rất thành thạo. vào đêm gây án, thằng bé có cãi vã với người cha, có người đã nhìn thấy thằng bé đâm người cha đổ gục xuống và bỏ chạy trong sự hoảng loạn qua cửa sổ lúc một đoàn tàu đang xuyên qua. bằng chứng ngoại phạm của đứa trẻ không thuyết phục vì nó không thể nhớ nỗi bộ phim và diễn viên đã xem tối hôm đó. tất nhiên cũng có một vài điểm chết, vì không ai có thể nhìn thấy “cận cảnh” kể giết người, họ nhìn thấy, nghe thấy và phỏng đoán rằng thằng bé đã giết người cha.

ai cũng nghĩ rằng thằng bé đã giết người cha dựa vào phần tranh luận và bằng chứng có được. và trong căn phòng có vẻ ngột ngạt, 11 người đàn ông vô tư ấy trong vòng 5 phút đã nhanh chóng giơ tay biểu quyết rằng thằng bé có tội. nhưng cần phải có một tiếng nói của lương tâm ở đây, và người đàn ông thứ 12 đã nói rằng nó vô tội “tôi không biết nó vô tội hay không, đây là mạng sống của một con người, chúng ta không thể quyết định chỉ trong vòng 5 phút. thật không dễ để tôi giơ tay lên và đưa thằng bé đến cái chết mà không thảo luận một chút”

và từ một tiếng nói của lương tâm có phần lẻ loi ấy, 12 người đàn ông đã chọn cách cho thắng bé vô tội. và đó là cách mà nước mỹ đối mặt với những tình huống như thế này vì không ai có thể nhìn thấy “cận cảnh” kẻ giết người. nước mỹ đã chọn cách cho thằng bé vô tội vì mạng sống của một con người là quý giá nhất và đó là lựa chọn của lương tâm. nó xứng đáng được vinh danh.

đáng tiếc là trong cuộc sống thực tế chúng ta đã không chọn cách như vậy. chúng ta phần lớn mang mầm mống của sự trả thù, theo định kiến và dễ dàng đưa ra kết luận.

quay trở lại với bộ phim “close up”, bối cảnh chính của phim cũng là một căn phòng trong tòa án, diễn viên là một gã bị cáo buộc lừa đảo. với những góc quay cận cảnh theo lời giải thích của đạo diễn rằng “nếu anh muốn giải thích điều gì hãy hướng về máy quay cận cảnh được đặt ở đây”

gã lừa đảo đã đóng giả Mohsen Makhmalbaf một nhà làm phim nổi tiếng và lừa dối một gia đình. theo lời giải thích của anh “tôi ngưỡng mộ những bộ phim của ông ấy. nỗi thống khổ trong phim của ông ấy được miêu tả rất chân thực. ông ấy nói lên tiếng lòng và lột tả nỗi khổ của tôi” và  “nhưng tình yêu nghệ thuật của tôi nên được tòa xem xét thêm”

anh ta tiếp tục khai – hay nói lên nỗi lòng – trước tòa: “khi ở trong tù, tôi hay đọc kinh Koran: “hãy gọi tên thánh Allah và trái tim con được an ủi”. nhưng tôi không cảm nhận được sự an ủi nào. mỗi khi cảm thấy buồn phiền và sụp đổ, tôi muốn hét to với cả thế giới, nhưng không ai lắng nghe những chuyện đó cả. rồi có một người đến và khắc họa mọi thứ lên phim của ông ấy, tôi có thể xem đi xem lại hàng trăm lần. chúng khắc họa những kẻ xấu xa, những kẻ đùa cợt với cuộc sống của người khác, những người giàu có nhưng không nghĩ đến những nhu cầu cơ bản của người nghèo. vậy nên tôi chỉ tìm được sự an ủi trong những bộ phim đó. nó mang lại sự bình yên cho tâm hồn tôi. đó là những điều mà tôi ước mình có thể nói ra được”.

thực tế là vậy, đôi khi chúng ta không thể có được những góc nhìn “cận cảnh”, sâu sắc vào động cơ, tâm trạng, những nỗi niềm thầm kín của từng nhân vật để rồi đưa ra kết luận có thể hủy hoại cả một con người. đây cũng chính là bộ phim khiến Kiarostami hài lòng nhất trong sự nghiệp, chứ không phải bộ phim được giải cành cọ vàng danh giá “taste of cherry”.

C£nh trong phim Close-up. ¢nh: Kiarostami Foundation

kết thúc bộ phim, nguyên đơn rút đơn kiện, gã lừa đảo được tòa xử trắng án. và cảnh cuối của bộ phim là vị đạo diễn thật biết được câu chuyện của một kẻ yêu nghệ thuật. anh ta đến đón vị đạo diễn giả, cả hai mua một chậu hoa và đến nhà nguyên đơn nói lời xin lỗi. cảnh quay trên hình thật đẹp với những chiếc lá ngả vàng như đang vào mùa thu và chậu hoa anh ta đang ôm trên tay thật nổi bật, đống lá khô cũng khá nên thơ.

tại sao cây táo lại nở hoa

khi viết, ngoài việc xây dựng tính cách nhân vật, người viết còn phải xây dựng hình tượng. sẽ thật thành công nếu có một hình tượng khiến người đọc cảm thấy gần gũi và nhiều xúc cảm nhất.

hình tượng thì có nhiều. ví dụ như trong tiểu thuyết “giết con chim nhại” hay “những con chim ẩn mình chờ chết” (mình chưa đọc hai tác phẩm này)  hình tượng chú chim nhại hiền lành hay chú chim chỉ hót duy nhất một lần trong đời có sức lay động tâm hồn người đọc rất lớn.

hình tượng không nhất thiết phải là con người, nhưng một cái cây, một chuyến tàu, cơn gió thổi qua, một chú chim, một cánh đồng xa xăm nào đó, đôi lúc khiến chúng ta phát khóc lên được.

mình chỉ muốn nói đến chuyện hình tượng là những cái cây.

có hai cái cây mà mình cảm thấy nhiều kỷ niệm nhất trong đời.

đó là cây mận trước sân nhà mình. nó là cái cây do một bà ở góa trồng và sau đó bà bán lại ngôi nhà cho bố mẹ mình. nên mình được thửa hưởng cái cây đó như một món quà. suốt cả những năm tháng tuổi thơ mình hay trèo lên đó chơi đủ trò. mỗi lần đi làm đồng về, bố thường dựng chiếc xe đạp dưới gốc cây.  rồi tới mùa nó ra quả, lũ dơi từ đâu tìm đến, chúng quần suốt đêm, mận rơi lộp độp. rồi cả lũ ong từ cánh rừng xa tìm đến làm tổ luôn trên cây hút mật cho tiện (đúng là chúng cũng biết suy nghĩ). cuối mùa mận, bố sẽ đốt tổ ong và lấy ít mật. suốt cả những năm tháng tuổi thơ trôi qua như thế, cây mận đứng đó tỏa bóng mát từ những tầng lá xanh và nhìn thấy hết chuyện nhà mình.

mình lớn lên đi học xa nhà, rồi cũng xảy ra nhiều chuyện buồn vui trong đời, cũng không còn ăn được những trái mận chua chua ngọt ngọt ấy nữa. nhưng có một lần mình trở về thăm quê, thấy cây mận có vẻ già nua, cằn cỗi hơn trước. mình nghĩ lại rất nhiều chuyện những ngày thơ bé ấy.

ngày xưa, mình hay lấy hạt mận bỏ vào trong cái thành giếng cũ bỏ hoang, ở đó ẩm ướt chúng sẽ nảy mầm, những chồi non xanh mơn mởn. rồi mình đem trồng trong chậu, ở góc vườn hay cho những đứa trẻ hàng xóm mang về nhà trồng. suốt cả những năm tháng mình đó mình hy vọng trồng được một cái cây mận cho nhà mình. vậy mà so với một đứa trẻ chúng lớn quá chậm. và khi trẻ thì người ta dễ dàng vứt bỏ những chồi non và hy vọng vào những cái cây khác.

nhìn dáng vẻ già nua, cằn cỗi của cây mận mình mới phát hiện ra là tất cả những cây con mình trồng trong suốt những năm tháng thơ bé ấy đều đã chết. mẹ mình cũng đã chết vì một căn bệnh đến bất ngờ.

điều gì đó quá xót xa.

cái cây thứ hai là cái cây xoài ở trước phòng trọ của mình. không biết ai trồng, mỗi sáng thỉnh thoảng mình vẫn nghe tiếng chim ríu rít đâu đó trong vòm lá. bữa đó sau khi uống khoảng bốn chai bia và trở về phòng, người cứ lâng lâng, mình châm điếu thuốc ngồi hút. những làn khói trắng bay mờ ảo. trong thứ ánh sáng nhợt nhạt của ánh đèn, mình nhìn thấy xung quanh cây xoài một thứ bóng tối. cây xoài lúc đó trông như một gã lặng lẽ, vừa cô đơn lại vừa trầm mặc.

không biết ở cái thành phố này, ai có thể để cho mình nhìn thấy cái bóng tối vừa cô đơn lại trầm mặc ấy. người đầu tiên mà mình biết khi đến cái thành phố biển là một người đàn bà làm giúp việc cho một gia đình giàu có. bà giới thiệu mình vào làm cho công ty của gã chủ tịch. rồi mình phụ giúp việc nhà với người đàn bà ấy luôn.

người đàn bà có dáng vẻ khắc khổ và trầm lặng, lại có một đứa con bị bệnh động kinh (run lên vì co giật và căn bệnh này rất khó chữa, hầu như đều không khỏi khi phát hiện quá muộn). đứa con bị bệnh từ hồi nhỏ và mọi hy vọng cứu vãn tình thế đều không mang lại hy vọng. tiền bạc bà để dành hàng  tháng gửi về mua thuốc cho con, kinh tế gia đình suy sụp vì căn bệnh nên bà mới đi làm giúp việc (thật tình chẳng ai muốn làm giúp việc, vừa cảm thấy bị khinh rẻ lại dễ tủi thân). trong đôi mắt của người đàn bà đó có gì đó xa xăm và buồn. công việc thì cũng chỉ quanh quẩn nấu ăn, giặt đồ, lau nhà. chẳng bao giờ bà được ra ngoài cho khuây khỏa. nên nhiều lúc bà ví mình như một người tù nhân giam lòng hay một cái cây khẽ rung rinh khi có gió.

tự nhiên mình muốn chạm vào cây xoài mà hỏi nó rằng nó có cô đơn lắm không? thật ra thì mình cũng rất cô đơn.

mình bắt gặp nhiều hình tượng là những cái cây. không biết các bạn có còn nhớ đến câu chuyện trong sách văn học cấp hai “Người thầy đầu tiên” (tác phẩm đưa vào giảng dạy ở nhiều nước trên thế giới của đại văn hào Aïtmatov). hình tượng hai cây phong ở giữa một ngọn đồi xuyên suốt cả tác phẩm như là người thầy đầu tiên vậy. chỉ cần đọc những dòng đầu tiên tác giả viết về hai cây phong ấy đã khiến chúng ta xao động. mình xin trích dẫn ra đây ( thật sự đó là câu chuyện rất hay)

“Phía trên làng tôi, giữa một ngọn đồi, có hai cây phong lớn. Tôi biết chúng từ thuở bắt đầu biết mình. Dù ai đi từ phía nào đến làng Kurkurêu chúng tôi cũng đều trông thấy hai cây phong đó trước tiên; chúng luôn luôn hiện ra trước mắt hệt như những ngọn hải đăng đặt trên núi. Thậm chí tôi cũng không biết giải thích ra sao: phải chăng người ta vẫn đặc biệt trân trọng nâng niu những ấn tượng thời thơ ấu hay vì do có liên quan đến nghề hoạ sĩ của tôi, nhưng cứ mỗi lần về quê, khi xuống xe lửa đi qua thảo nguyên về làng, tôi đều coi bổn phận đầu tiên là từ xa đưa mắt tìm hai cây phong thân thuộc ấy.

Dù chúng có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, nhưng tôi thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc nào cũng nom rõ.

Đã bao lần tôi từ những chốn xa xôi trở về Kurkurêu và lần nào tôi cũng thì thầm với một nỗi buồn da diết: “Ta sắp được thấy chúng chưa, hai cây phong sinh đôi ấy? Mong sao chóng về tới làng, chóng lên đồi mà đến với hai cây phong. Rồi sau đó cứ đứng dưới gốc cây để nghe mãi tiếng lá reo cho đến khi say sưa ngây ngất”.

Trong làng tôi không thiếu gì các loại cây, nhưng hai cây phong này khác hẳn: chúng có tiếng nói riêng và hẳn phải có một tâm hồn riêng, một tâm hồn chan chứa những lời ca êm dịu. Dù ta có tới đây vào lúc nào, ban ngày hay ban đêm, chúng vẫn nghiêng ngả thân cây, lay động lá cành, không ngớt tiếng rì rào theo nhiều cung bậc khác nhau.

Có khi tưởng chừng như một làn sóng thuỷ triều dâng lên vỗ vào bãi cát, có khi lại nghe như một tiếng thì thầm thiết tha nồng thắm chuyển qua lá cành như một đám lửa vô tình, có khi hai cây phong bỗng im bặt một thoáng, rồi khắp lá cành lại cất tiếng thở dài một hơi như thương tiếc người nào. Và khi mây đen kéo đến cùng với bão giông, xô gãy cành, tỉa trụi lá, hai cây phong nghiêng ngả tấm thân dẻo dai và reo vù vù như một ngọn lửa bốc chảy rừng rực. Và trong tiếng gầm bất khuất của chúng ngỡ chừng như nghe thấy một lời thách thức ngỗ ngược: “Không, đừng hòng bắt ta phải khom lưng khuất phục, đừng hòng bẻ gãy thân ta”.

Bao nhiêu năm qua. Sau này, tôi đã hiểu được điều bí ẩn của hai cây phong. Chẳng qua đứng trên đồi cao lộng gió nên đáp lại bất kì chuyển động khe khẽ nào của không khí, mỗi chiếc lá nhỏ đều nhạy bén đón lấy mọi làn gió nhẹ thoảng qua.

Nhưng việc khám phá ra chân lí giản đơn ấy cũng vẫn không làm tôi vỡ mộng xưa, không làm tôi bỏ mất cách cảm thụ của tuổi thơ mà tôi còn giữ đến nay. Và cho đến tận ngày nay tôi vẫn thấy hai cây phong trên đồi có một vẻ sinh động khác thường. Tuổi trẻ của tôi đã để lại nơi ấy, bên cạnh chúng như một mảnh vỡ của chiếc gương thần xanh…”

mình kể thêm một bộ phim của điện ảnh Iran. đó là bộ phim “Hương vị anh đào” chuyện phim đơn giản thôi, rất ít cảnh quay.

một người đàn ông trung niên không tên, không tuổi, không rõ nguyên cớ, cứ lái xe lên xuống các ngọn đồi bụi mù. lão đàn ông này đang đi tìm gì? tìm một người để chôn mình.

lão trả một khoản tiền hậu hĩnh cho một kẻ chỉ làm công việc đơn giản: sớm mai đứng trên một cái huyệt đào sẵn có lão nằm ở dưới rồi gọi ba tiếng: “ông Badii, ông Badii, ông Badii”. nếu không thấy đáp lại thì xúc đất đổ xuống và đắp một ngôi mộ giúp lão. kẻ thứ nhất là một anh lính trẻ, nghe được tiền cũng ham nhưng nghe mô tả công việc thì trợn tròn mắt tưởng gặp thằng cha biến thái, xô cánh cửa xe và lao xuống ngọn đồi chạy miết không  ngoái lại. kẻ thứ hai là một anh người Afghanistan nhập cư, nghèo và cũng cần tiền, nhưng anh ta là kẻ sùng đạo, và đạo của anh ta không cho phép tự tử.

kẻ thứ ba là một anh làm nghề nhồi xác chết động vật, rất cần tiền vì đứa con ốm sắp chết. anh ta đồng ý công việc nhưng vẫn kể một câu chuyện về trải nghiệm trước đây của mình. anh ta từng tuyệt vọng và treo một cái thòng lọng trên cây anh đào để kết thúc cuộc đời thất bại của mình.

anh ta leo ra cành cây để chuẩn bị cho cổ vào dây thòng lọng. đột nhiên anh ta ngửi thấy mùi trái anh đào chín, thơm nức mũi. anh ta chợt dừng lại hái một quả anh đào chín cho vào mồm, hương vị nó lan tỏa đến tâm can. anh ta quên luôn dây thòng lọng, hái thêm vài quả mang về nhà.

chuyện phim nhắc nhở khi chúng ta bất hạnh thì chúng ta có nên vĩnh biệt cuộc sống. một câu thoại trong bộ phim “khi bạn bất hạnh, bạn sẽ khiến người khác đau khổ”

có thể, ai cũng có một cái cây để thương, để nhớ trong đời. như có lần trên một chuyến tàu, mình nhìn thấy một cái cây đơn độc ở giữa một cánh đồng lúa xanh ngát. hình ảnh đó đẹp đến nao lòng.

mình thật sự muốn trồng một cái cây nào đó trong đời như là cây mận hay cây phong chẳng hạn. khi chúng ta thật sự chăm sóc một cái cây từ nhỏ đến lúc ra hoa, kết quả. cái ý nghĩ đó làm mình cảm thấy có ý nghĩa.

một câu thơ mà mình rất thích của Lưu Quang Vũ: “Nếu cuộc đời toàn chuyện xấu xa. Tại sao cây táo lại nở hoa”

có thể cuộc đời này xấu xa thật, nhưng câu thơ ấy khiến mình cảm thật nhẹ lòng biết bao.