Category Archives: Cuối tuần

một vài gợi ý

chuyện phiếm thời đại @ và face cá nhân của MiLy

cái này thì mình viết về chuyện phiếm thật sự. tự nhiên mình nghĩ ra thôi, và không thấy ai nhắc gì.

chuyện phiếm theo định nghĩa của các trang từ điển tiếng việt là những chuyện nói ra cho vui về giải trí, bóng đá, nấu ăn…nói chung là nó không thiết thực và chẳng đâu vào đâu. nói xong rồi quên thôi, tác dụng giải trí là chính.

còn chuyện phím thì sao. ở đây, mình hiểu theo ý nghĩa là những chuyện trên bàn phím. lúc viết thì “chuyện phiếm” và “chuyện phím” có vẻ khác nhau nhưng lúc đọc thì giống nhau và mình nghĩ từ nay người Việt nên thay cách viết từ “chuyện phiếm” thành “chuyện phím” để hợp với ý nghĩa của thời đại.

những ngày đầu mới thành lập, face là nơi người ta chia sẻ và kết nối cuộc sống của mỗi cá nhân là chính. những comment  mang tính vui vui, người ta có thể thêm những từ vkl, dcm, và nó chẳng phản cảm cho lắm. nhưng ngày nay, face đã ôm đồm quá nhiều thứ, nó không còn là nơi mà người ta chia sẻ cuộc sống cá nhân và kết nối. face đã trở thành một tổ hợp làm ăn, buôn bán, xã hội.

và loài người trên face thông qua bàn phím cũng không còn những mối bận tâm như trước, họ quan tâm và bày tỏ kiến thức về quá nhiều thứ, phim ảnh, bóng đá, những vấn đề nóng của xã hội… những dòng comment cũng không còn vui vui như trước, nó mang tính đả kích và bạo lực hơn. và “chuyện phím” thì nó cũng không còn vui, cũng không để giải stress, mà loài người trên face như rước thêm bực bội vào người. chuyện trên thế giới thật đã tệ, chuyện trên face còn tệ hơn.

mong sao loài người trên face hãy trả lại “chuyện phím” theo đúng nghĩa chuyện phiếm thì hay hơn.

có một điều tệ hơn là ai cũng ghét cái xấu nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nói quá nhiều về cái xấu, cái tệ.

lý do mình viết note này  là buổi sáng đang ngồi uống ly cafe trong quán thì mình có đọc được một bài viết trên báo “tuổi trẻ” là những dòng review về phim Kiều bằng một cái tiêu đề “đừng khóc Nguyễn Du bằng một bộ phim dở tệ” (kiểu ngôn ngữ này là dạy đời rồi) tiếp theo là mình nhấp vào link tiếp theo là “Kiều@: phim dở chuyển thể từ ‘Nửa đời hương phấn’ nhưng mượn danh Truyện Kiều”.

mình đã nghĩ về chữ @

mình không hiểu tại sao hai bài viết với từ ngữ thậm tệ đến thế này lại xuất hiện trên một trang báo chính thống như “tuổi trẻ”. có cần phải viết về hai bộ phim đó không. và nếu như đạo diễn Mai Thu Huyền và ekip đọc được họ sẽ cảm thấy gì? trong khi họ đã mất rất nhiều tiền vào bộ phim. một con số có thể cả trăm tỷ đồng. họ không mang tiền ra để làm trò cười. nhưng điều mình quan tâm là  báo “tuổi trẻ”có cần phải review về hai bộ phim thậm tệ đến thế không? hoặc là cứ để cho nó tự trôi theo dòng đời và lãng quên.

người viết hai bài báo kể trên mình thấy đều đề tên là MiLy, “báo tuổi trẻ” review và chê thậm tệ rất nhiều bộ phim. kể cả phim “cậu vàng” MiLy cũng đặt tiêu đề “cậu vàng: không xứng với văn chương Nam Cao” (lại kiểu ngôn ngữ bố đời). người làm báo có cần thiết phải làm điều đó hay không trong cuộc sống này. điều đó có làm cho thế giới tốt đẹp hơn không ? và “chuyện phím” thời nay thì người ta nói quá nhiều về cái xấu, cái tệ.

mình nghĩ người Mỹ cũng khá hài hước khi có một giải “mâm xôi vàng” khá nổi tiếng như vậy.

mình có nhớ một vị giáo sư đầu ngành giáo dục và cũng từng là nhà báo, tên là Hoàng Như Mai đã tạ thế có nói rằng: “nghề giáo và nghề báo đều đang cần phải sửa chữa, sửa chữa từ cái căn bản. trong cuộc sống mênh mông, nhà giáo thường chỉ chọn cái hay để dạy mà bỏ qua những cái dở; nhà báo thì lại còn nói cho hay cả những cái dở. điều đó gây tác hại lớn lắm, phải sửa”

tệ hại hơn nữa là người viết báo đã không nghĩ gì về sự khách quan, trung thực

cách đặt tiêu đề trong những bài báo kể trên đều không có sự khách quan, bởi vì họ dùng quá nhiều những từ như dỡ tệ, không xứng, dỡ. những từ ngữ này nên nói ở chợ. trong khi ở phần comment của độc giả mình đã đọc những ý kiến kiểu rằng:

“tôi xin không bàn đến hay dở, hoặc những cái phim làm chưa được. ở đây tôi chỉ muốn nói đạo diễn Mai Thu Huyền đã rất có tâm, đầu tư nghiêm túc để làm phim. khán giả, truyền thông có thể chê bai, đánh giá thấp cho tác phẩm. nhưng không đến nỗi thảm họa đâu”

“phim dở hay không cũng do cảm nhận của từng người, với mình coi phim là để giải trí chứ không phải đi xem mang ra soi so sánh với tác phẩm văn học”

“Thúc Sinh diễn dở thật, cơ mà đẹp trai.vì thế mọi lỗi lầm em cho qua”

bạn nghĩ gì khi có những dòng comment kiểu này. người làm báo đã quá quy chụp và áp đặt rồi. đọc báo chứ có ai muốn đọc ý nghĩ của MiLy đâu ? nhưng nếu đây là cảm nhận của MiLy thì hãy đăng nó ở một nơi khác như kênh 14, chứ không phải là một trang báo như “tuổi trẻ”. nếu cứ viết báo khen chê kiểu này, không khéo “báo tuổi trẻ” trở thành face cá nhân của MiLy.

tại sao lại là @ ?

thật kỳ lạ là suốt bao nhiêu năm, mình chưa từng nghĩ rằng, chữ @ nó xuất hiện như thế nào, hay nó đã xuất hiện trên bàn phím từ khi nào? trong khi người ta cứ hay mở miệng là “thời đại @”. và tại sao là @ ? nói chung thì mình khá thắc mắc về chữ @. Không biết có ai có thông tin gì thú vị không nhỉ? Mình tìm hiểu trên google cũng chả thấy thông tin gì.

Facebook – đang đưa chúng ta về thời kỳ đồ đá?

viết chút thôi. vì ai cũng có thể nhận ra

1. thật ra, thì mình không hiểu gì cho lắm về luật pháp Mỹ, nhưng  Mỹ có một cái gọi là “điều trần”. “điều trần” là cách các nghị sĩ hay người lập pháp tìm hiểu thông tin, điều tra và hoạch định chính sách. một trong những cuộc điều trần nổi tiếng đó là “bê bối Watergate”

mọi chuyện bắt đầu từ một nhóm 5 người đàn ông bị bắt giữ vì đột nhập khách sạn Watergate – trụ sở của đảng Dân chủ vào ngày 17/6/1972 để cài đặt thiết bị nghe lén. vụ đột nhập diễn ra 5 tháng trước khi bầu cử Mỹ. tuy nhiên, những lùm xùm của vụ Watergate không ngăn cản tổng thống Richard Nixon đắc cử nhiệm kỳ hai ngày 7/11/1972. nhưng nó không dừng lại, người ta tìm thấy mối liên hệ giữa 5 người đàn ông bị bắt với những nhân vật cấp cao trong Nhà Trắng thuộc đảng Cộng hòa. và ngày 9/8/1974 Richard Nixon buộc phải từ chức giữa nhiệm kỳ.

Richard Nixon là vị tổng thống có vị trí đặc biệt trong chiến tranh Việt Nam, nhiệm kỳ của ông bắt đầu từ 1969-1974 là giai đoạn tàn khốc nhất của cuộc chiến. khi cuộc bầu cử đang cận kề, Nixon đã cho phép máy bay B52 ném bom miền Bắc, và khi kết quả bầu cử đã rõ ràng với phần thắng, Nixon đã ra lệnh B52 ném bom tàn khắc miền Bắc từ ngày 18-29/12/1972 với ý định đưa Hà Nội trở về “thời kỳ đồ đá”

2. cuộc bầu cử tổng thống Mỹ 2020 cũng được miêu tả là khá lôi thôi, với nhiều cáo buộc gian lận. Donal Trump đang tiến hành cuộc chiến tranh thương mại dang dỡ với Trung Quốc, và dĩ nhiên là ông chưa muốn dừng lại. có thể Trump sẽ chơi đòn tất tay với Trung Quốc trước khi rời Nhà Trắng.

trước và sau cuộc bầu cử, các lãnh đạo của Facebook và Twitter, Google, Apple đều bị điều trần. những hãng công nghệ có yếu tố tác động đến cuộc bầu cử, nhưng nó có thể là hoạt động bình thường của cơ quan lập pháp Mỹ. vậy họ tập trung điều gì ở một mạng xã hội như facebook.

từ châu Âu hay đến Mỹ, điều họ bận tâm đầu tiên là kiểm soát dữ liệu và quyền riêng tư của người dùng. facebook hay google âm thầm theo dõi và thu thập thông tin của chúng ta, họ biết chúng ta đang nghĩ gì qua những thuật toán. sự riêng tư, tự do trên môi trường mạng xã hội đang bị vi phạm. châu Âu và Mỹ, dĩ nhiên không muốn sống trong môi trường kiểm soát như thời Hitler, hay chế độ cộng sản Trung Quốc. facebook, google đang nắm trong tay những lợi thế kinh doanh quá lớn mà khó doanh nghiệp nào có được. họ có xu hướng độc quyền và phá hoại môi trường kinh doanh tự do, những doanh nghiệp nhỏ khó phát triển được nếu xa rời nền tảng của họ.

trước hết, châu Âu hay Mỹ, họ hiểu rõ giá trị của tự do sẽ mang lại sự phồn vinh cho xã hội. và họ sẽ luôn hành động vì điều này. bắt nguồn từ học thuyết của Adam Smith về “bàn tay vô hình” và cuốn sách “bàn về tài sản của một quốc gia” cung cấp một trong những cơ sở hợp lý nổi tiếng nhất của thương mại tự do, chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tự do: “Sự giàu có của mỗi quốc gia đạt được không phải do những quy định chặt chẽ của nhà nước, mà do bởi tự do kinh doanh”. sự giàu có này được chứng minh bởi nước Mỹ, bởi những mô hình tự do như Hong Kong. và sự tự do của Hong Kong đang làm nước Mỹ suy nghĩ.

điều mà các nghị sĩ Mỹ mong muốn: hãy tách facebook hay google thành những doanh nghiệp nhỏ hơn và cần có quy định rõ ràng hơn trong việc thu thập, kiểm soát dữ liệu người dùng. nhưng đổi lại điều này, Mark Zuckerberg biện minh cho rằng, Trung Quốc đang sử dụng AI để phát triển chương trình nhận diện khuôn mặt, bên cạnh những tiện ích mà nó mang lại, xã hội Trung Quốc sẽ nằm trong sự kiểm soát gắt gao, bạn sẽ khó mà thoát được từ những dấu vết môi trường mạng xã hội đến camera an ninh được lắp đặt khắp các hang cùng ngõ hiểm. và nếu còn chậm chân, Mỹ sẽ bị Trung Quốc vượt qua. tất nhiên là nhiều bang ở nước Mỹ đã có lệnh cấm sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt bởi nó vi phạm sự tự do.

các nhà lập pháp Mỹ dường như không thể cấm các hãng công nghệ như facebook, google thu thập dữ liệu người dùng. sự tự do của cá nhân và của cả nền kinh tế đang đặt ra một dấu hỏi lớn?

điều mà nước Mỹ đặt lên trên hết, sự tự do.

3. song song với sự tự do của cá nhân, của nền kinh tế, kế tiếp đó là sự tự do ngôn luận.

tự do ngôn luận, theo định nghĩa của wikipedia: “tự do ngôn luận là nguyên tắc củng cố cho quyền; tự do của cá nhân hoặc cộng đồng trong việc biểu đạt quan điểm của họ mà khôngt bị trả đũa, kiểm duyệt hoặc xử phạt.

Điều 19 trong ICCPR sau đó cải thiện điều này thông qua chỉ ra rằng việc thực hiện các quyền này mang theo “nhiệm vụ và trách nhiệm đặc biệt” và “theo đó phải tuân theo các hạn chế nhất định” khi cần thiết “để tôn trọng quyền hoặc danh dự của những người khác” hoặc “để bảo vệ an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng, hoặc sức khỏe hay đạo đức cộng đồng”.

Do đó, quyền tự do ngôn luận và biểu đạt có thể không được công nhận là quyền tuyệt đối và những hạn chế chung về tự do ngôn luận liên quan đến hành động phỉ báng, vu khống, sự tục tĩu, khiêu dâm, xúi giục, kích động, ngôn từ gây hấn, thông tin bí mật, vi phạm bản quyền, bí mật thương mại, nhãn dán thực phẩm, thỏa thuận bảo mật thông tin, quyền riêng tư, quyền được lãng quên, an ninh công cộng, và khai man.

dựa theo những định nghĩa trên, facebook thật sự đang đưa chúng ta trở về thời kỳ đồ đá. ở đó, bạn có thể chứng kiến một bầy người tối cổ khuân những hòn đá tảng ném vào một con voi cho đến chết và reo hò nhảy múa. trên facebook, bạn không có cơ chế nào để thực hiện một cuộc tranh luận để đảm bảo quyền tự do cơ bản ấy nếu có ý kiến trái chiều. ngoài những văng tục, phỉ báng và tin giả. và những cuộc tranh luận dỡ khóc, dỡ cười ấy với sự xuất hiện của “anh hùng bàn phím”.

“anh hùng bàn phím” có lẽ là một siêu anh hùng sản sinh ra trong thời đại facebook. bao gồm những gã thiếu kiến thức nhưng dư thừa hung hăng và nông nỗi.

4. sau những cuộc điều trần ở châu Âu và Mỹ dường như phương Tây đã bó tay với facebook. và cả facebook dường như cũng bó tay với chính mình.

trong rừng trúc xanh bạt ngàn

trong rừng trúc xanh bạt ngàn. không hiểu sao lại lang mang đến mộng giang hồ.

1. bắt đầu với một giải thưởng còn khá xa lạ có tên là “khát vọng Dế Mèn”. Dế Mèn phiêu lưu ký là một cuốn sách nhỏ và mình đã đọc vào năm lớp 7 hay lớp 8 gì đó. nói thật, mình cũng không nhớ hết chi tiết truyện. hồi đó, mình rất thích bởi giọng văn hóm hỉnh và mang màu sắc mới lạ. thoát khỏi cái lồng làm trò chơi của bọn con trẻ, Dế Mèn mang trong mình mơ ước về một chuyến đi xa, xây dựng thế giới đại đồng, muôn loài kết làm anh em, bằng hữu. Dế Mèn có lẽ là gã giang hồ đầu tiên trong tôi.

2. nếu có một một tượng đài trong dòng phim võ hiệp mà người ta không tiếc lời ngợi ca thì đó là “Ngọa hổ tàng long”. bởi vì nó mang trong mình “mộng giang hồ”. Lý Mộ Bạch trong lúc luyện công đã đến một nơi thời gian và không gian còn hiện hữu, một nơi bị bao quanh bởi nỗi buồn vô tận. chính vì đó, Lý Mộ Bạch muốn rời bỏ khỏi những ân oán và hận thù của giới giang hồ để trở về với tình yêu. trong khi đó, Ngọc Kiều Long là cô gái con nhà quyền quý luôn mơ ước đến thế giới tự do, tự tại của giới giang hồ. đến cuối cùng, đạo diễn Lý An cho cô trở thành một linh hồn tự do, phiêu bồng lãng đãng giữa trời mây núi Võ Đang.

“Ngọa hổ tàng long” trở thành niềm cảm hứng cho rất nhiều bộ phim võ thuật sau này. những nhân vật bay bay. cảnh đánh nhau trong rừng trúc xanh bạt ngàn và kể cả “mộng giang hồ” về một thế giới tự do, tự tại. 

trong phim võ hiệp Kim Dung, mình thích nhất là “Tiếu ngạo giang hồ”. bộ phim tách hẳn khỏi những guồng quay lịch sử như Anh hùng xạ điêu hay Thần điêu đại hiệp, mà luận bàn đến những chính tà, thiện ác, quân tử, tiểu nhân. và hơn hết là khúc phổ “Tiếu ngạo giang hồ” được tạo nên bởi một người danh môn chính phái và một kẻ ma giáo. khúc nhạc phổ là tiếng đàn ngợi ca cuộc sống tự do, tự tại, tri kỷ, bằng hữu. và những cảnh đánh nhau trong rừng trúc xanh bạt ngàn mang màu sắc võ hiệp.

Nhậm Doanh Doanh trong lúc rót rượu cho Lệnh Hồ Xung có đọc hai câu thơ của Đỗ Phủ trong bài Mạn hứng: “mạc tư thân ngoại vô cùng sự, thả tận sinh tiền hữu bôi”. tạm dịch thơ là: “cái việc ngoài thân đừng nghĩ nữa. chén đời có hạn, cạn đi thôi”. chén đời có hạn, khi rơi vào thế giới vô hạn, Lý Mộ Bạch bảo rằng ” ta bị bao quanh bởi nỗi buồn vô tận” có thật thế chăng?

3. nhưng các nhà làm phim ngày càng xa rời khu rừng trúc xanh bạt ngàn mà xây dựng cung điện, thành quách nguy nga tráng lệ, những kỹ xảo hoành tráng, những cảnh đánh nhau siêu thực phù hợp với bọn con trẻ. lang man trong những ân oán, tình thù không lối thoát, đầy máu và tiền bạc. người xem không còn thấy được mơ ước giang hồ trong khu rừng trúc xanh bạt ngàn ấy. chứng kiến sự bất lực của những nhà làm phim, người ta đã ngán ngẩm mà ca thán rằng, thời đại giang hồ đã hết rồi. 

“Thần kiếm” một trong những tác phẩm hiếm hoi mà mình xem, bỏ qua những dòng review mang màu sắc thương mại, hay nguyên tác của phim hay như thế nào nhưng khi truyền tải lên màn ảnh rộng, đó là bộ phim thật sự rất tệ. tất cả những điểm mình kể ở trên đều có trong bộ phim, những cảnh đánh nhau mang màu sắc siêu thực. ngoại cảnh tráng lệ nhưng quá giả tạo. và cuối cùng là nhân vật lạc trong ân oán, tình trường đẫm máu. 

trong “Thần kiếm” người ta cũng cố tình nhắc đến mộng giang hồ nhưng đó cũng chỉ là những lời nói qua loa, chiếu lệ trên đầu môi. 

4. hai chữ “giang hồ” ở việt nam, theo thời gian cũng đã không còn giữ được ý nghĩa ban đầu mà người ta nghĩ nhiều đến bọn đầu trộm, đuôi cướp hay những kẻ nay đây mai đó, sống dưới tầng lớp đáy của xã hội. 

ở việt nam, người ta viết nhiều thứ, nhưng có một giọng văn đặc biệt mà người ta gọi là “gã giang hồ cầm bút”, giọng văn cộc lốc nhưng đầy ắp sự kiện. những câu chuyện mà Nguyễn Trí thu lượm được ở quán cà phê của “Năm lựu đạn” và cả cuộc đời Nguyễn Trí lênh đênh, làm đủ nghề để kiếm sống, từ đào vàng hay tìm trầm, đến đồ tể, xe ôm, bán hủ tiếu kể cả dạy anh văn…

có lẽ vì cuộc đời như vậy, Nguyễn Trí đã thổi hồn vào nhân vật, dùng vốn sống của mình để tạo nên một lớp giang hồ, những nhân vật tha hương mà bạn có thể tìm thấy ở bất cứ nơi đâu ở Đồng Nai, trong những khu công nghiệp, họ có thể làm công nhân, chạy xe ôm, bán hủ tiếu, làm thợ khóa, bán hàng rong, thợ hồ, xẻ gỗ… tất tần tật những kẻ dưới tầng lớp đáy của xã hội. 

đọc văn Nguyễn Trí, mình nghĩ đến A. Chekhov nhiều hơn, bởi vì nhân vật của ông là những nhân vật hành động, những bi kịch đến từ một phút nóng giận, trong những bữa rượu, những lúc thiếu tiền, những nhát chém chí mạng… Nguyễn Trí bày ra thực trạng của xã hội, nhưng ông không phán xét họ. bởi vì theo A. Chekhov, phán xét là công việc của độc giả. thật dễ dàng khi nói về đạo đức của một kẻ giết người nhưng một người cha như Nguyễn Trí đã từng đứng trước tòa xin giảm án cho kẻ giết con gái mình trong vụ án “người mẹ tuổi teen phạm tội giết người tại Đồng Nai”

ước mơ của “gã giang hồ cầm bút” ấy, có lẽ cũng như những người ở tầng lớp đáy của xã hội. một giấc mơ không phải có nhiều tiền, cũng không xanh bạt ngàn như cánh rừng trúc, nhưng có lẽ là no ấm. hoặc như một truyện ngắn mà Nguyễn Trí đã viết: 

“khi đã đủ thì như một nhà thơ đã viết: tâm hồn tôi đêm nay sẽ mỉm cười nụ cười phật tổ. vô lượng từ tâm. khi khói hương mờ tỏa đóa sen hồng. nếu em về làm gốc bồ đề giải thoát. bóng đổ dài đổ suốt phương đông (*)”

5. mấy hôm nay, mình cũng có nhiều thời gian rảnh nên xem khá khá video của “anh chàng chăn bò” Soytiet. cũng chỉ quanh quẩn mấy con bò, trời nắng, mấy cái răng gãy, và bọn trẻ con cùng nấu những món ăn dân dã như lá mì xào mỡ, mì tôm, gà nướng, xoài nộm… giữa núi rừng Vân Canh. nhưng lại khiến mình cảm thấy cuộc sống của anh chàng đó thật nhiều màu sắc. có lẽ chính vì nụ cười vô tư, cảm giác bình yên giữa màu xanh của núi rừng ấy mà người ta nán lại với “anh chàng chăn bò” lâu hơn.

hoặc họ cũng sẽ mơ, một giấc mơ màu xanh nào đó, qua đi những bộn bề, âu lo.

(*) thơ Nguyễn Quang Tấn

Gatsby có vĩ đại ?

Hôm nay là một ngày chủ nhật, có thể nhiều muộn phiền

“The Great Gatsby” tác phẩm của F.Scott Fitzgerald. Đó là một cuốn sách nhỏ, tôi nghĩ bạn không mất nhiều thời gian để đọc nó, nhưng nó lại chứa một nỗi bi kịch lớn của nước Mỹ thập niên 1920. Nước Mỹ trở về và hả hê vì là kẻ chiến thắng trong cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Xin lưu ý rằng người ta dùng cụm từ “Great War” ( đại chiến) để nói về chiến tranh thế giới lần thứ nhất.

Đây không phải là lần đầu tiên tôi nói về Gatsby, nhưng đây là lần trực diện nhất. Tôi đọc được vài bài viết về Gatsby sau khi họ xem bộ phim cùng tên do DiCaprio thủ vai. Tôi tin chắc rằng có rất nhiều cách hiểu khác nhau về Gatsby cũng như người đương thời không thể nhận ra tầm vóc to lớn “great” của tác phẩm mãi đến năm 1953. Sau những biến cố, mất mác và bi thương của cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2 (World War II), nước Mỹ mới nhận ra tầm vóc vĩ đại của tác phẩm.

Tôi biết đến Gatsby khi đọc Rừng Nauy. Có một nhân vật trong đó từng nói rằng: chỉ đọc những tác phẩm mà tác giả của nó chết được 20 năm. Và “The Great Gatsby” là cuốn sách yêu thích của cậu ta. Nếu như người Mỹ mất 30 năm để nhận ra sự vĩ đại của nó thì những nhận xét của những người sau khi đọc tác phẩm này hoặc chỉ xem bộ phim của DiCaprio, tôi đều không đánh giá cao. Ngay cả DiCaprio, ở mỗi thời điểm khác nhau, anh đều có cảm nhận khác nhau về Gatsby và mỗi lúc càng sâu sắc hơn.

Từ “Great” trong tiêu đề gây ra nhiều cách hiểu khác nhau. Có người sẽ dịch nó là “vĩ đại”, người thì lại dịch thành “đại gia”. Sự vĩ đại của tác phẩm này là điều không thể bàn cãi thêm, nhưng Gastby có phải là kẻ vĩ đại như một bản dịch gần đây của dịch giả Trịnh Lữ “Gatsby chỉ là đại gia. Người tạo ra Gastby mới thực sự vĩ đại.”

“The Great Gatsby” chỉ là một cuốn sách nhỏ, ngay cả khi lần đầu tiên đọc tác phẩm này, tôi cũng không thể nhận ra sự vĩ đại của Gatsby hay cả sự vĩ đại của Scott Fitzgerald. Nhưng có thể đây là lần đầu tiên tôi trả lời câu hỏi rằng “Gatsby có vĩ đại ?” Vạ̀ bộ phim của DiCaprio người ta cũng dịch với cụm từ “Đại gia Gatsby”. Có lẽ, chúng ta nên trả lại sự đúng nghĩa của đại gia Gatsby và ca ngợi sự vĩ đại của F.Scott Fitzgerald.

Nếu người ta dùng cụm từ Great War để nói về chiến tranh thế giới lần thứ nhất, sự hả hê vì thắng trận của người Mỹ vì chẳng bị thiệt gì như các nước châu Âu, lại thu được những khoản bồi thường chiến phí khổng lồ và lợi nhuận từ bán vũ khí. Thì cụm từ Great Gatsby là cách để Scott Fitzgerald gọi sự sụp đổ của nước Mỹ. Sự phá hủy của nó cũng to lớn như chiến tranh thế giới lần thứ nhất vì hiệp ước hòa bình ở Versailles, được xem là bản hiệp ước đình chiến 20 năm, nước Đức không thể nào chấp nhận một bản hòa ước vô lý đến thế và điều gì đến cũng đã đến, Hitler đã đứng lên và đau đớn là không tưởng.

F.Scott Fitzgerald đã phản ánh được tinh thần của thời đại mà ông gọi là thời đại nhạc jazz và kết cục của nó. Còn Gatsby như lời nhận xét của ông đầu tác phẩm

“Trong phản ứng ấy, tôi chỉ chừa ra có Gatsby, người được lấy tên đặt cho cuốn sách này, một con người tiêu biểu cho tất cả những gì mà tôi thành thật khinh bỉ. Nếu nhân cách là một chuỗi liên tục những cử chỉ đúng dụng ý của mình thì ở con người này có một cái gì huy hoàng, một sự nhạy cảm sắc bén với những hứa hẹn của cuộc đời, tưởng chừng người ấy giống như những cỗ máy phức tạp ghi lại những trận động đất cách xa hàng vạn dặm. Sự ứng cảm nhạy bén ấy hoàn toàn không phải là tính dễ xúc cảm mềm yếu được tâng bốc là “khí chất sáng tạo”. Nó là một khả năng hi vọng hiếm có, một sự sẵn sàng ứng tiếp các biến cố trong đời, sẵn sàng đến lãng mạn, mà tôi chưa hề thấy có ở một ai khác và có lẽ cũng sẽ không bao giờ gặp lại nữa. Không, kết cục Gatsby hoá ra là một con người tốt.”

F.Scott Fitzgerald, lúc đầu gọi Gatsby là người mà ông thành thật khinh bỉ. Hình ảnh kinh điển DiCaprio nâng ly rượu trong bữa tiệc thừa mứa và xa hoa với nét buồn phảng phất là một Gatsby mà theo F.Scott Fitzgerald – con người nhạy cảm ấy có thể ghi lại những trận động đất cách xa hàng vạn dặm. Rồi cuối cùng, ông kết luận Gatsby là một người tốt.

rap, corona, free solo

tôi nghĩ mình nên bắt đầu với nhạc rap

không phải vì đen vâu mới ra mắt “trời hôm nay nhiều mây cực” trên một chiếc trực thăng và bầu trời màu xanh lơ. nhưng thế giới với những chuyển động gấp gáp trong quãng thời gian gần đây dường như phù hợp với sự nổi lên của nhạc rap ở việt nam. một thứ âm nhạc nghe có vẻ bốc đồng, giật giật.

vào ngày 19/02/2020, có thể đó là một ngày đẹp trời, pop smoke, rapper mới nổi người mỹ, bị những kẻ đột nhập vào nhà riêng bắn chết. pop smoke, một thanh niên da đen, trong mục tiểu sử người ta có ghi những dòng như bỏ học, sở hữu vũ khí trái phép hay bán ma túy. album của anh được phát hành vào ngày 13/07/2020, “shoot for the stars aim for the moon” tạm dịch là “bắn vào các vì sao, nhắm vào mặt trăng” lên vị trí no1 sau 2 tuần trên bảng xếp hạng billboard 200. điều đáng buồn là anh đã không thể chứng kiến thành quả sau nhiều nỗ lực của bản thân. và tôi không phải là người hiểu về rap. nhưng mô hình chung là rap đang phổ biến ở việt nam và thế giới.

rap đã tồn tại từ lâu theo một định nghĩa nào đó của cộng đồng underground đó là gai góc, thực tế và sự nổi loạn của cư dân tầng lớp đáy. vì những điều đó, đen vâu với những ca từ nghe với một thoáng mơ mộng mùa thu vàng của levitan, không phù hợp với định nghĩa của rap. tôi biết đến levitan đầu tiên qua nhà văn k.paustovsky. người nghệ sĩ vĩ đại đã nhìn thiên nhiên nước nga với đôi mắt u buồn của tầng lớp nhân dân lao động nghèo khổ. và khi levitan mất đi, không ai có thể diễn tả sự mênh mông của bầu trời nước nga như thế được nữa.

nhưng có sự trùng hợp nào không hay chỉ là thế giới chỉ đang tìm kiếm những điều mới mẻ với nhạc rap.

corona đang biến trái đất thành một món đồ gặm nhấp ưa thích. và trong một thế giới muốn bạn ngồi yên thì chúng ta càng dễ nhận ra những chuyển động ấy dù là nhỏ nhất trong vòng quay trái đất.

nước mỹ cũng hành động quyết liệt hơn bao giờ hết dù họ đang ở đỉnh bảng xếp hạng. họ nhanh chóng điều hai tàu sân bay và một đội oanh tạc cơ bay liên tục từ mỹ tới biển đông mất 28 giờ. và đất nước láng giềng của chúng ta, vốn không nghĩ rằng, nước mỹ lại hành động nhanh và nguy hiểm đến vậy. làm tôi nhớ đến một bộ phim về một vị đại tướng mỹ là patton, ông ấy đã mở đầu rằng:

“tôi muốn các anh biết, chẳng tên khốn kiếp nào thắng trận, bằng cách hy sinh cho đất nước mình, mà thắng bằng cách làm cho những thằng khốn ngu xuẩn bên kia hy sinh cho đất nước chúng nó. anh, em…những gì anh em nghe về việc nước mỹ không muốn tham chiến hay muốn ở ngoài lề chỉ là đồ bỏ. người mỹ có máu thích chiến đấu, người mỹ thích cảm giác của chiến trường. khi anh em còn nhỏ, ai cũng đã ái mộ người bạn vô địch về bắn bi, người chạy nhanh nhất, những cầu thủ đội bóng lớn, các võ sĩ quyền anh dai sức nhất. người mỹ yêu người thắng trận và không chấp nhận kẻ bại trận. người mỹ chơi lúc nào cũng để thắng. tôi đếch cần những người thất bại. đó là lý do người mỹ chưa bao giờ thua trận và sẽ không bao giờ thua một cuộc chiến nào.”

vài phút diễn thuyết trên nền đại kỳ, trước khi nước mỹ tham chiến chiến tranh thế giới thứ hai của một vị đại tướng, phần nào nói lên tính cách của người mỹ. trump thậm chí rất tàn bạo là đằng khác và nước mỹ đã tham chiến.

những chuyển động gấp gáp ấy càng rõ hơn thậm chí nó đến từ những cú click chuột, những cái lướt trên màn hình. từ giữa thế kỷ 17, nhà toán học và triết học pháp blaise pascal đã nói rằng: “mọi vấn đề của con người xuất phát từ chỗ họ không thể ngồi yên một mình trong phòng”. nếu toàn thế giới đóng cửa và ở nhà trong một tháng, có lẽ mọi chuyện đã giải quyết nhưng đó chỉ là giả tưởng. loài người sẽ không ngừng chuyển động. thậm chí cái lướt trên màn hình điện thoại cũng đang tạo ra những thay đổi quá lớn. trump đã làm tê liệt huawei, sắp tới là tiktok hay một thứ gì đó chết tiệt đến từ trung quốc.

có thể chúng nghĩ rằng, người mỹ đang đùa giỡn bên tây bán cầu, nhưng họ vẫn đang làm mọi thứ. họ có thể đang tạo ra những thành tựu lớn hơn nữa như elon musk đã đưa người lên trạm iss trong một sự kiện được miêu tả trọng đại, mở ra thời kỳ chinh phục không gian mới của nước mỹ, chuyến bay ấy, chỉ mất 19 giờ. elon musk, một gã điên rồ và không tưởng và táo bạo, tiết lộ rằng kanye west, rapper nổi tiếng, là cảm hứng của ông. nước mỹ bốc đồng như tính cách của trump nhưng kanye west có lẽ còn bốc đồng hơn, rapper đang khởi động cho chiến dịch tranh cử tổng thống mỹ 2020.

đẩy lùi corona là việc sớm muộn nhưng giờ đây không ai muốn dự đoán thời gian. lúc trước họ từng nói chờ đợi mùa hè, nhưng mãi giờ đã vào mùa thu. vào tháng 4, tôi đọc được những câu chuyện nghe có vẻ nhạt nhạt từ những nhà văn hạng xoàng về việc nên làm gì vào những ngày cách ly như lâu rồi chúng ta không nấu một bữa cơm gia đình, không nhìn thấy ánh nắng vào buổi sớm mai, không có thời gian để đọc một cuốn sách. corona giúp chúng ta nhận ra nhiều thứ đã bị bỏ lỡ và ca ngợi việc sống chậm lại, có người còn thầm cảm ơn corona. trái đất như trong xanh hơn. thời gian quá ngắn chưa đủ để chúng ta và thế giới kể những câu chuyện bi kịch hơn. những chuyển động phức tạp.

vào tháng 4- những ngày giãn cách, tôi cũng xem được một bộ phim tài liệu tên là “free solo”, tôi nghĩ nên dịch nó với cái tên là “độc tấu”. nếu như blaise pascal đã nói rằng: “mọi vấn đề của con người xuất phát từ chỗ họ không thể ngồi yên một mình trong phòng”. lý trí con người lùng sục mọi thứ ngoại trừ trong sâu thẳm chúng ta, sự trống rỗng và đơn độc của chúng ta. chiến thắng bản thân, vượt qua bản ngã, kẻ thù lớn nhất của chúng ta. và thời đại ngày nay có quá nhiều thứ làm chúng ta bận tâm, ngay cả một thông báo vu vơ của facebook trên màn hình điện thoại.

“free solo” kể về nhà leo núi tay không alex honnold. el capitan – một bức tường đá thẳng đứng hơn 900m ở california. ngọn núi khó leo nhất thế giới, điều chưa ai nghĩ rằng họ sẽ làm được nhưng bạn có thể tưởng tượng được không, một kẻ đang cố bám vào những vết nứt trên một vách đá thẳng đứng, hoàn toàn không có thiết bị bảo hộ, và cái chết có thể đến bất kỳ lúc nào. chưa có tới 1% các tay leo núi tự do dám thực hiện các pha leo núi tay không.

ở đây sẽ không có cuộc đua nào, hoàn toàn nó là cuộc chiến của alex honnold. như anh đã nói: “ai rồi cũng phải chết, tôi chỉ tập trung vào hiện tại khi leo núi một mình” vì bạn biết rồi đấy, chỉ một thoáng sẩy chân, hoặc chỉ cần nhìn xuống, vực sâu của quá khứ, đôi chân bạn đã run rẩy. alex honnold thậm chí còn từ chối chiếc máy quay vì nó có thể làm cho anh phân tâm hoặc anh không biết phải làm gì khi anh đang cố gắng tập trung vào hiện tại và có một chiếc máy quay đang quay điều gì đó. và rồi lần đầu tiên, anh đã bỏ cuộc “tôi không dám leo tiếp. thật khó hiểu. xung quanh có quá nhiều người. tôi đã leo lên nữa đầu của phiến đá đầu tiên. sau đó bắt đầu hoang mang. tôi chỉ muốn kết thúc.” alex honnold đơn giản chỉ muốn tập trung vào bản thân mình.

ngày 30/4/2017 nhà leo núi tự do tự ueli steck đã tử nạn khi leo núi everest và không thiết bị bảo hộ. vào tháng 6/2017 alex honnold đã làm được điều mà anh mơ ước trong 9 năm – el capitan. một vài người đã không dám nhìn màn hình khi theo dõi màn leo núi tay không của alex honnold. đó là một bản độc tấu thật sự. một bản nhạc nghẹt thở.

vào tháng 5. tôi nghĩ mình nên về quê. hai năm rồi tôi đã không trở về. nhân viên bến xe đo thân nhiệt, rồi họ nói rằng, trên xe không được chở quá 20 người. thành phố vừa kết thúc đợt giãn cách, những cơn mưa rào và hạn chế đi lại giữa các tỉnh. tôi cảm thấy nôn nao trong lòng khi nghe bài hát “đường về miền trung nắng non cháy da ruộng khô”. chuyến xe lăn bánh trong bóng đêm và tới sáng thì sẽ tới nhà. nhưng tôi đã bao lần chối bỏ cảm giác này, tôi thích trở về nhà vào một buổi chiều tà. khi mọi thứ đã được hong khô, khói bay lên từ một mái nhà nào đó, khi bố đã kết thúc bữa cơm chiều và đang ngồi xem chương trình thời sự từ chiếc tivi cũ rích mà mẹ đã mua từ rất lâu. khi mọi thứ đang chìm dần vào bóng đêm, không gian tĩnh lặng, tôi yêu cảm giác này khi trở về nhà.

để đánh đổi điều này, như thường lệ, tôi vẫn xuống Quy Nhơn trước, ngồi nhâm nhi cà phê trước bến xe và tận hưởng cái cảm giác bình yên khó ở đâu có được. tôi nghĩ mình nên lòng vòng đâu đó trong thành phố. cũng là lần đầu tiên tôi đến một tòa tháp chăm. nói thật là chẳng có ai tới thăm cái tháp vào giữa mùa covid nên cảm giác rất vắng lặng, một mình tôi có thể ngồi giữa cái tháp mà chẳng ai bận tâm. cũng may là có một chàng trai, người địa phương, đang chơi trò săn pokemon nên tôi nhờ chụp cho một kiểu ảnh. theo lời của chàng trai, một cụm tháp chăm thường có ba tháp, nhưng họ vừa mới xây được hai tháp thì chiến tranh xảy ra và mọi thứ đành phải gác lại và gọi là tháp đôi. người chăm xây tháp bằng một kỹ thuật nung nào đó, những viên gạch đất sét, sống, xếp chồng lên nhau và khắn khít. nhìn vào bức ảnh, bạn chỉ nhìn thấy màu của nắng và đất nung.

và tôi trở về nhà khi bố đang ngồi xem tivi. ông vẫn làm ra vẻ, như tôi vừa mới đi đâu đó về, chứ không phải là hai năm.

nhưng tình yêu nghệ thuật của tôi nên được xem xét thêm

dạo này tôi thấy báo chí hay nhắc đến một vì đạo diễn người Iran tên là Abbas Kiarostami, ông cũng giành được giải giành cọ vàng với phim “taste of cherry” (hương vị anh đào). và đối với một đất nước còn khá xa lạ về văn hóa và khoảng cách địa lý thì việc họ lấy phim của Abbas Kiarostami, để nói về chúng ta thì cũng là điều đáng để lưu tâm.

Abbas Kiarostami đã qua đời vì căn bệnh ung thư năm 2016 tại bệnh viện ở Paris. và đây cũng không phải là lần đầu tiên tôi nhắc đến vị đạo diễn tài danh này, nhưng phim của ông được vietsub rất hiếm. tôi phải xem “taste of cherry” với engsub, kể cả phim “close up”, bộ phim mà tôi sắp nói ra đây. và tôi nghĩ người Việt cũng hiếm khi xem phim của Abbas Kiarostami nhưng vấn đề về con người đôi khi là muôn thởu: nỗi cô đơn, sự thống khổ và cả thấu hiểu.

vậy điểm tương đồng nào mà báo chí việt nam hay nói đến để so sánh với nền điện ảnh Iran? đó chính là sự nghèo khó và khá thô sơ. khi mà nền điện ảnh mỹ đã đi lên vũ trụ, kiểu điện ảnh marvel. nói thật là tôi không biết gì về nhân vật trong vũ trụ điện ảnh marvel, với kỹ xão hoành tráng và tốn khá nhiều tiền. hay như trung quốc, nói thật là tôi cũng không xem nền võ thuật mới ra sao, vì như người ta nói “thời đại kiếm hiệp qua rồi” nhưng bộ phim dòng kiếm hiệp trung quốc bây giờ tốn khá nhiều kỹ xão và đậm chất trẻ con.

với sự nghèo khó và thô sơ, Abbas Kiarostami đã tạo ra những bộ phim có giá trị. nếu ai đã từng xem một bộ phim của Abbas Kiarostami như tôi nói, những cảnh quay trông giống như của một tay nghiệp dư, bối cảnh khá đơn giản thường chỉ là trong một căn phòng, trong một chiếc ô tô cũ kỹ. những câu chuyện trong phim cũng chẳng kịch tính mấy, như một người ngày ngày lái xe lên trên một ngọn đồi, một kẻ mạo danh lừa đảo, một cậu bé mê bóng đá. chỉ có vậy. diễn viên cũng không chuyên, người thật việc thật. trong phim close up, diễn viên là một gã bị cáo buộc lừa đảo.

vậy tại sao tôi lại nhắc đến bộ phim này, close up (cận cảnh).

nhưng trước khi nói về bộ phim này, tôi muốn nói đến một bộ phim khác đó là phim “12 angry man” của mỹ vào năm 1957, cũng khá lâu rồi. theo tôi được biết bộ phim này  được Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ chọn lưu trữ vào Viện lưu trữ phim quốc gia vì sự “quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, lịch sử, hay thẩm mỹ” của nó. phim này, như tôi nói, bối cảnh của nó cũng chỉ diễn ra trong một căn phòng ở đâu đó trong một tòa án Mỹ. những bộ phim chẳng tốn mấy tiền cho lắm.

nhưng trong căn phòng này, 12 người đàn ông mỹ đang quyết định cái chết của một thằng bé 18 tuổi bị cáo buộc giết cha. nó sẽ bị tử hình hoặc là không. và cuộc tranh luận của 12 người đàn ông này, có thể đại diện cho những gì mà nước Mỹ tự do và độ lượng muốn truyền tải.

tôi muốn nhắc đến một điểm khá thú vị trong bộ phim này, cũng như nền tư pháp Mỹ (tôi không rõ điều này cho lắm nên tôi chỉ nói theo bộ phim) đó là khi xét sử những vụ án giết người mà sẽ dẫn đến án tử hình thì họ sẽ mời 12 người bất kỳ đến để tham dự phiên tòa. và tiếng nói của 12 người này sau khi tham dự phiên tòa mới là tiếng nói cuối cùng bao gồm nghe phần tranh luận của luật sư, hay phán xét của thẩm phán. và 12 người này phải đạt được sự đồng thuận rằng bị cáo có tội hay không có tội. nếu có bất kỳ một sự không đồng thuận nào từ 12 người này, thì cũng không thể phán xét bị cáo là có tội giết người hay không.

có rất nhiều chứng cứ chống lại bị cáo như là một thằng bé sống trong khu ổ chuột, tiếp xúc rất nhiều với tội phạm và bị hành xử bạo lực, sử dụng dao bấm rất thành thạo. vào đêm gây án, thằng bé có cãi vã với người cha, có người đã nhìn thấy thằng bé đâm người cha đổ gục xuống và bỏ chạy trong sự hoảng loạn qua cửa sổ lúc một đoàn tàu đang xuyên qua. bằng chứng ngoại phạm của đứa trẻ không thuyết phục vì nó không thể nhớ nỗi bộ phim và diễn viên đã xem tối hôm đó. tất nhiên cũng có một vài điểm chết, vì không ai có thể nhìn thấy “cận cảnh” kể giết người, họ nhìn thấy, nghe thấy và phỏng đoán rằng thằng bé đã giết người cha.

ai cũng nghĩ rằng thằng bé đã giết người cha dựa vào phần tranh luận và bằng chứng có được. và trong căn phòng có vẻ ngột ngạt, 11 người đàn ông vô tư ấy trong vòng 5 phút đã nhanh chóng giơ tay biểu quyết rằng thằng bé có tội. nhưng cần phải có một tiếng nói của lương tâm ở đây, và người đàn ông thứ 12 đã nói rằng nó vô tội “tôi không biết nó vô tội hay không, đây là mạng sống của một con người, chúng ta không thể quyết định chỉ trong vòng 5 phút. thật không dễ để tôi giơ tay lên và đưa thằng bé đến cái chết mà không thảo luận một chút”

và từ một tiếng nói của lương tâm có phần lẻ loi ấy, 12 người đàn ông đã chọn cách cho thắng bé vô tội. và đó là cách mà nước mỹ đối mặt với những tình huống như thế này vì không ai có thể nhìn thấy “cận cảnh” kẻ giết người. nước mỹ đã chọn cách cho thằng bé vô tội vì mạng sống của một con người là quý giá nhất và đó là lựa chọn của lương tâm. nó xứng đáng được vinh danh.

đáng tiếc là trong cuộc sống thực tế chúng ta đã không chọn cách như vậy. chúng ta phần lớn mang mầm mống của sự trả thù, theo định kiến và dễ dàng đưa ra kết luận.

quay trở lại với bộ phim “close up”, bối cảnh chính của phim cũng là một căn phòng trong tòa án, diễn viên là một gã bị cáo buộc lừa đảo. với những góc quay cận cảnh theo lời giải thích của đạo diễn rằng “nếu anh muốn giải thích điều gì hãy hướng về máy quay cận cảnh được đặt ở đây”

gã lừa đảo đã đóng giả Mohsen Makhmalbaf một nhà làm phim nổi tiếng và lừa dối một gia đình. theo lời giải thích của anh “tôi ngưỡng mộ những bộ phim của ông ấy. nỗi thống khổ trong phim của ông ấy được miêu tả rất chân thực. ông ấy nói lên tiếng lòng và lột tả nỗi khổ của tôi” và  “nhưng tình yêu nghệ thuật của tôi nên được tòa xem xét thêm”

anh ta tiếp tục khai – hay nói lên nỗi lòng – trước tòa: “khi ở trong tù, tôi hay đọc kinh Koran: “hãy gọi tên thánh Allah và trái tim con được an ủi”. nhưng tôi không cảm nhận được sự an ủi nào. mỗi khi cảm thấy buồn phiền và sụp đổ, tôi muốn hét to với cả thế giới, nhưng không ai lắng nghe những chuyện đó cả. rồi có một người đến và khắc họa mọi thứ lên phim của ông ấy, tôi có thể xem đi xem lại hàng trăm lần. chúng khắc họa những kẻ xấu xa, những kẻ đùa cợt với cuộc sống của người khác, những người giàu có nhưng không nghĩ đến những nhu cầu cơ bản của người nghèo. vậy nên tôi chỉ tìm được sự an ủi trong những bộ phim đó. nó mang lại sự bình yên cho tâm hồn tôi. đó là những điều mà tôi ước mình có thể nói ra được”.

thực tế là vậy, đôi khi chúng ta không thể có được những góc nhìn “cận cảnh”, sâu sắc vào động cơ, tâm trạng, những nỗi niềm thầm kín của từng nhân vật để rồi đưa ra kết luận có thể hủy hoại cả một con người. đây cũng chính là bộ phim khiến Kiarostami hài lòng nhất trong sự nghiệp, chứ không phải bộ phim được giải cành cọ vàng danh giá “taste of cherry”.

C£nh trong phim Close-up. ¢nh: Kiarostami Foundation

kết thúc bộ phim, nguyên đơn rút đơn kiện, gã lừa đảo được tòa xử trắng án. và cảnh cuối của bộ phim là vị đạo diễn thật biết được câu chuyện của một kẻ yêu nghệ thuật. anh ta đến đón vị đạo diễn giả, cả hai mua một chậu hoa và đến nhà nguyên đơn nói lời xin lỗi. cảnh quay trên hình thật đẹp với những chiếc lá ngả vàng như đang vào mùa thu và chậu hoa anh ta đang ôm trên tay thật nổi bật, đống lá khô cũng khá nên thơ.

tôi từng nghe về một loài chim không chân

“Người ôi ! Tôi thường hay muốn biết. Với tình hoa thắm thiết. Yêu tôi hay yêu đàn?”

Có ai đã từng nghe về một loài chim không chân?

“Tôi từng nghe về một loài chim không có chân. Chúng cứ bay, bay mãi và nép mình vào cơn gió khi mệt. Loài chim ấy chỉ đáp xuống đất một lần duy nhất trong đời. Ấy là khi chúng từ biệt cuộc sống” 

Tuần vừa rồi, tôi đi xem Joker. Một bộ phim hiếm hoi tôi muốn xem kể từ khi lên Sài Gòn. Lúc đi có 3 người nhưng lúc về thì chỉ có một mình tôi. Tôi nghĩ nó kén người xem. Tôi từng đọc Rừng Nauy, có một nhân vật trong đó có một nguyên tắc rằng: chỉ đọc những tác phẩm mà tác giả của nó đã chết 20 năm. Những thứ còn sót lại của thời gian mới thật sự có giá trị. Tôi xem Joker vì đọc những dòng review có những chữ như vĩ đại. Nếu thay bằng những chữ như “đáng xem”hoặc “hay” thì có lẽ tôi đã dừng lại.

Về Joker tôi nghĩ, nó có cốt truyện không quá kịch tính và dễ đoán. Nhưng những gì tôi muốn viết lại chẳng có liên quan gì tới Joker. Mà tôi cũng chẳng muốn viết về một điều gì cả. Hoặc là chúng ta nên viết về một điều gì đó. Về một loài chim không chân, về một ngọn đồi chong chóng, một cái cây gục chết, quán cà phê quen cũ và bụi bặm, những câu hỏi bỏ ngõ. Những thứ thật tầm thường, nhưng nếu bạn đừng nghe những lời sáo rỗng trong những câu ca, chúng sẽ hiện lên ở đâu đó thật đẹp.

Có thể những gì tôi viết, bạn sẽ nghĩ đến cái chết của Sulli. Nhưng sự thật là tôi chưa bao giờ xem Sulli diễn hay hát cả. Loài chim không chân. Loài chim chỉ chạm đất duy nhất một lần trong đời, đó là khi chúng lìa khỏi thế gian. Loài chim chỉ có thể bay và bay mãi.

Có thể bạn chưa bao giờ xem phim “Huyền thoại về nghệ sĩ dương cầm trên đại dương” được sản xuất năm 1998. Nhưng đó lại chính là bộ phim tôi xem đi xem lại nhiều nhất. Nó không dành cho những người không nuốt nổi nữa bộ phim Joker và nghĩ thật nhàm chán. Và ở đâu đó trong blog nhỏ bé này, tôi đã từng nhắc đến “Huyền thoại về nghệ sĩ dương cầm trên đại dương.”

Về một đứa trẻ, được sinh ra và bỏ rơi trên một chuyến tàu hạng A. Cậu ta lớn lên trên con tàu ấy và chơi đùa với cây đàn piano như một định mệnh. Và đặc ân cho những kẻ bước lên con tàu ấy là đắm chìm trong âm nhạc của người nghệ sĩ huyền thoại. Anh ta hiểu được giai điệu của vạn vật, trầm lắng của biển cả. Con tàu cứ lang thang giữa hai bờ đại dương, một bên là nước Mỹ, bên kia là nước Anh. Cậu ta chứng kiến biết bao con người, đi lên, đi xuống con tàu và khi nhìn thấy tượng Nữ thần Tự do, họ đã reo hò lên như đến được với miền đất hứa. Có những kẻ đã kể với anh về những lời thì thầm của đại dương đầy khát khao. Nhưng cậu ta chưa bao giờ có ý định đặt chân lên đất liền, dù chỉ là bước xuống cái cầu tàu.

Đó là hình ảnh ẩn dụ đầy ý nghĩa về một loài chim không chân, loài chim chỉ có thể bay, bay mãi. Loài chim sống trong những giấc mơ. Loài chim chỉ chạm đất duy nhất một lần trong đời.

“Tại sao cậu không thử đặt chân lên đất liền dù chỉ một lần. Có mất gì đâu nào”

“Ôi Chúa tôi, cậu thấy đấy… cậu có nhìn trên phố, chỉ trên phố thôi nhé? Có hàng ngàn người! Làm thế nào mà họ có thể đi xuống phố, làm thế nào mà họ có thể chọn một… một người đàn bà, một ngôi nhà, một vùng đất, một cách để chết…?”

Cho đến cuối cùng, khi con tàu bị phá hủy. Người nghệ sĩ dương cầm trên đại dương đã tự sát cùng với 6 tấn thuốc nổ mà người ta dùng để phá hủy con tàu. Người nghệ sĩ huyền thoại đã không đặt chân lên đất liền vì hiểu rằng không thể sống được ở nơi âm nhạc của cậu ấy không cất lên. Và bản nhạc huyền thoại của anh về nỗi lòng của một kẻ đang yêu chưa bao giờ vang lên trên đất liền. Âm nhạc của anh chưa bao giờ tồn tại ở bất kỳ con đường nào.

“Hãy nhìn cây đàn piano: có phím bắt đầu, có phím kết thúc. Cậu thấy đấy nó có 88 phím. Không ai nói với cậu sự khác biệt này. Chúng không hề vô hạn. Còn loài người thì vô hạn… Và với những phím đó, âm nhạc không thể cất lên… nó vô hạn. Tôi thích điều đó. Đó là điều tôi có thể sống vì”

Ở nơi mà âm nhạc không thể cất lên…nó vô hạn, chắc có lẽ là nơi mà loài chim không chân đã lìa khỏi thế gian.

Trương Quốc Vinh vào thời của anh vẫn được đánh giá là nghệ sĩ tài năng nhất màn ảnh Hoa ngữ, vai diễn Trình Điệp Y trong Bá Vương Biệt Cơ, cho đến nay đây vẫn là bộ phim duy nhất của Trung Quốc giành được giải thưởng Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Canes. Điều đáng tiếc nhất là tại sao người ta không trao giải thưởng diễn viên xuất sắc nhất cho anh.

Có một dạo, tôi xem rất nhiều phim của Trương Quốc Vinh, trong đó có Yên Chi Khâu, Happy Together, hay A Phi chính truyện nơi mà Trương Quốc Vinh đã có một câu thoại rằng:

“Tôi từng nghe về một loài chim không có chân. Chúng cứ bay, bay mãi và nép mình vào cơn gió khi mệt. Loài chim ấy chỉ đáp xuống đất một lần duy nhất trong đời. Ấy là khi chúng từ biệt cuộc sống”.

Trương Quốc Vinh nhảy từ tầng 24 như loài chim không chân. Cậu ấy đã chết trong muôn vàn sự tiếc nuối của người hâm mộ. Những vai diễn của Trương Quốc Vinh thường kết thúc bằng cái chết, bằng sự lạc lõng cô đơn. Thậm chí trong phim Happy Together người ta còn không biết đạo diễn để Trương Quốc Vinh lang thang ở chân trời góc bể nơi nào. Trương Quốc Vinh từng hát ca khúc “Tôi” như một sự nhắn nhủ với chính mình. “Tôi là chính tôi, là pháo hoa với sắc màu riêng. Giữa trời cao biển rộng, tôi phải làm bọt biển kiên cường nhất”

Tôi phải làm bọt biển kiên cường nhất. Tôi muốn thành loài thú đi hoang. Tôi muốn sống như loài chim ngàn. Tôi muốn cười vào những khoe khoang. Tôi muốn khóc thương đời điêu tàn. Trương Quốc Vinh có để lại một bức thư tuyệt mệnh trong ấy có ghi những chữ rằng :”Cả cuộc đời tôi chưa làm gì sai. Tại sao mọi thứ lại trở nên thế này

Người nghệ sĩ huyền thoại trên đại dương nói với một người bạn của mình rằng ” Vì sao. Vì sao. Vì sao. Tôi nghĩ những người ở trên đất liền lãng phí rất nhiều thời gian để hỏi mình tại sao. Mùa đông đến và cậu không thể chờ đế đến được mùa hè và mùa hè thì cậu sống trong nỗi sợ mùa đông đến. Tại vì thế đó. Con người chưa bao giờ chán việc săn đuổi những nơi xa xôi, nơi luôn có mùa hè. Nghe không ổn với tôi rồi.”

Tại vì thế đó. Con người chưa bao giờ chán việc săn đuổi những nơi xa xôi. Bởi cuộc đời là hư vô và loài người sẽ vẫn tiếp tục tìm kiếm một điều gì đó để nương tựa vào. Họ tin vào Phật và đóng đinh Chúa. Loài người sẽ tiếp tục lao vào vũ trụ để tìm kiếm một giới hạn, một nơi nương náu cho linh hồn. Vì thật sự là bạn không thể nào chơi trên một cây đàn mà không thể biết đâu là điểm đầu và đâu là điểm cuối. Và có khi, loài người sẽ chẳng tìm được điều gì, mọi thứ vẫn cứ giãn nỡ và diệt vong. Nhà toán học và triết học Pháp Blaise Pascal vào giữa thế kỷ 17 đã nói rằng: mọi vấn đề của con người xuất phát từ chỗ họ không thể ngồi yên một mình trong phòng.

Loài người hiện đại dường như không biết làm gì với chính bản thân mình. Họ lùng xục, tìm kiếm mọi thứ nhưng rất ít khi tìm kiếm bên trong bản thần mình. Họ nói mọi thứ và rồi họ phá hỏng mọi thứ. Những đám đông vô hạn, tưởng chừng như vô hại nhưng rồi họ đã phá hỏng mọi thứ. Họ chẳng làm gì cả. Nhưng họ đã giết chết một người. Những đám đông vô nghĩa.

“Ôi Chúa tôi, cậu thấy đấy… cậu có nhìn trên phố, chỉ trên phố thôi nhé? Có hàng ngàn người! Làm thế nào mà họ có thể đi xuống phố, làm thế nào mà họ có thể chọn một… một người đàn bà, một ngôi nhà, một vùng đất, một cách để chết…?”

Chúng ta ngày càng xa rời cuộc sống thật. Nhưng rồi cũng không thể nào sống mãi với những giấc mơ. Loài chim không chân cũng không thể bay mãi. Chúng phải sống thật. Và chúng chạm đất.

Thay đổi thể chế

Mình cũng không muốn lạm bàn về chính trị, về vấn đề học thuật thì còn rất nhiều thứ  phải mày mò nhưng có lẽ hôm nay nên viết một bài.

DSC_0017

Hôm chủ nhật, mình đi học ở đối diện lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM. Lúc ra về thì tất cả các ngã đường dẫn đến lãnh sự quán đều có rào chắn hai ba lớp để ngăn cản người biểu tình. Trước lãnh sự quán thì một lớp an ninh dày, cùng với hình ảnh Trọng – Bình đang tay bắt mặt mừng. Mình đi qua khu vực nhà thờ Đức Bà thì thấy một đám đông đang giăng biểu ngữ phản đối Luật đặc khu, mình đứng nhìn dòng người mà nói thật là dân quân đông hơn người đi biểu tình. Sau đó thì qua khu vực dinh Thống Nhất cũng thấy rào chắn và một đám đông nhỏ giăng biểu ngữ phản đối ở đó. Họ còn livestream, quay video các kiểu. An ninh dày đặc khu vực Quận

1. Bắt đầu là năm 1986, thay đổi thể chế nền kinh tế

Cuộc cải cách 1986 với trọng tâm là cải cách thể chế nền kinh tế. Mình xin nhấn mạnh từ thể chế nền kinh tế vì thuật ngữ này quan trọng.

Theo định nghĩa là: Thể chế kinh tế là hệ thống những quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế. Thể chế kinh tế bao gồm các yếu tố chủ yếu: các đạo luật, luật lệ, quy định, quy tắc,.. về kinh tế gắn với các chế tài xử lý vi phạm; các tổ chức kinh tế; cơ chế vận hành nền kinh tế.

Ngắn gọn hơn, cuộc cải cách 1986 xuất hiện thêm nhiều chủ thể mới trong nền kinh tế chứ không phải chỉ có mỗi nhà nước làm kinh tế. Chủ thể mới trong nền kinh tế đó có thể là tư nhân, tổ chức nước ngoài. Những đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài đã làm thay da đổi thịt nền kinh tế và đất nước. Đời sống của nhân dân được cải thiện rất nhiều, điều này thì quá rõ.

2. Từ năm 1986 đến nay thì đã 32 năm và vấp phải những lực cản lớn buộc phải cải cách. Súng ở Biển Đông đã nhắm vào Việt Nam, đòi hỏi Việt Nam phải mạnh.

+ Mười hai quả đấm thép như đấm vỡ mồm nhân dân.

( Mình xin trích ra đây, những số liệu thống kê báo Tuổi Trẻ)

12 đại dự án khởi công với số vốn khổng lồ gần 3 tỷ USD với bao kỳ vọng. Nhưng hiện nay, với số lỗ lũy kế là 16.126 tỷ đồng

Trong đó 6 nhà máy đang vận hành kinh doanh nhưng thua lổ gồm:

  1. Đạm Ninh Bình
  2. Đạm Hà Bắc
  3. Đạm DAP 1 Lào Cai
  4. Đạm DAP 2 Hải Phòng
  5. Đóng tàu Trung Quốc
  6. Thép Việt Trung

3 nhà máy dừng thi công:

  1. Nhà máy Ethanol Phú Thọ
  2. Nhà máy bột giấy Phương Nam
  3. Gang thép Thái Nguyên

3 nhà máy dừng hoạt động:

  1. Nhiên liệu sinh học Bình Phước
  2. Nhiên liệu sinh học Dung Quất
  3. Sợi Đình Vũ

–> Những chỉ thị mạnh mẽ trong việc từ bỏ vai trò kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân.

2afban-von.png

2018-02-04-vn-dnnn-03-h84-1-.jpg

Số liệu đưa ra là năm 2018 là năm cao điểm sẽ thoái vốn ở 181 doanh nghiệp nhà nước. Có thể kể đến những thương vụ thoái vốn đình đám ở Việt Nam như: Vinamilk, Sabeco, Vinatex, Lilama, Vinapharm. ..

+ Một điều đáng buồn đã xảy ra là Nông nghiệp Việt Nam thua cả Campuchia.

Một  trong những nguyên nhân quan trọng được đưa ra là chính sách đất đai ở nước ta có vấn đề khiến doanh nghiệp không dám đầu tư vào nông nghiệp dẫn đến lối làm nông nghiệp nhỏ lẻ, manh múng, thiếu tập trung.

Hậu quả, nông dân Việt Nam bán mặt cho đất, bán thân cho trời, được mùa thì rớt giá, được giá thì mất mùa, dẫn đến hàng loạt những vụ giải cứu thê thảm như giải cứu dưa hấu, giải cứu ớt, thanh long..

Trong khi đó Campuchia đã xây dựng được những thương hiệu gạo quốc gia mạnh, giá cả cạnh tranh và những vùng chuyên canh nông nghiệp rộng lớn phát triển bền vững.

–> Dự kiến Luật đất đai sửa đổi sẽ nới lỏng chính sách hạn điền.

Người nông dân Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục chờ đợi để được gieo trồng trên những mảnh đất lớn hơn, phát triển những công nghệ mới, xây dựng được những vùng chuyên canh nông nghiệp rộng lớn phát triền bền vững với chuỗi cung ứng khép kín chứ không quá phụ thuộc vào Trung Quốc như hiện tại. Hy vọng nông thôn Việt Nam sẽ khởi sắc nếu doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

+ Tham nhũng, lãng phí, thiếu dân chủ, minh bạch đã trở thành nỗi bức xúc lớn trong nhân dân, niềm tin bị phá vỡ. Là lực cản lớn nhất trong quá trình phát triển hiện tại của đất nước. Tham nhũng đe dọa sự tồn vong của chế độ.

Xin hãy khoan bình luận về hành động bạo loạn, gây rối diễn ra ở Bình Thuận trong hai ngày vừa qua. Nó không đơn giản là Luật đặc khu mà chính là nỗi bức xúc trong nhân dân bị dồn nén nhiều năm qua.

Tham nhũng, thiếu dân chủ, minh bạch đã trở thành nỗi bức xúc lớn trong nhân dân, niềm tin bị phá vỡ. Là lực cản lớn nhất trong quá trình phát triển hiện tại của đất nước.

Trong những năm qua, Việt Nam tham gia rất nhiều những hiệp định thương mại tự do, theo mình biết là Việt Nam đã tham gia 16 FTA ( Hiệp định thương mại tự do). Những hiệp định FTA này, một mặt giúp Việt Nam được hưởng ưu đãi trong thương mại nhưng còn một điều quan trọng hơn là giúp cải cách hệ thống  luật pháp Việt Nam cởi mở, tự do hơn, hòa nhập với luật pháp quốc tế.

Nhưng vấn đề tham nhũng, lãng phí, thiếu dân chủ và minh bạch thuộc lỗi của toàn bộ hệ thống chính trị. Mình không thể nói hết về vấn đề tham nhũng ở Việt Nam bởi vì nó quá trắng trợn, buộc người dân phải chấp nhận và chịu đựng. Cũng không có số liệu thống kê nào chỉ rõ tham nhũng, lãng phí, thiếu dân chủ và minh bạch đã tàn phá đất nước ra sao.

Và ba đặc khu sẽ chẳng giải quyết được điều gì, chỉ làm cho con bệnh thêm trầm trọng. Nếu như thời thằng nào sinh ra 12 quả đấm vỡ mồm nhân dân thì e rằng ba đặc khu trong tương lai sẽ là 3 đòn chí mạng hạ gục luôn nhân dân. 

–>Nếu như năm 1986 Đảng đã cải cách thể chế nền kinh tế, nhưng Đảng đã quay lưng lại với dân tộc và không dám cải cách thể chế chính trị.

Cải cách thể chế nền kinh tế năm 1986 mang lại những kết quả tốt đẹp. Nhưng cải cách thể chế chính trị sẽ dẫn đến việc Đảng sẽ mất quyền lãnh đạo giống như những chỉ thị gần đây từ bỏ vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân. Và Đảng sẽ không cải cách thể chế chính trị.

Hệ thống chính trị hiện tại là một trò hề, một sự xúc phạm đến nhân dân.

–>Bài học quá lớn từ sự sụp đổ của Liên Xô

Gần 20 năm sau khi Liên Xô sụp đổ đã có nhiều người viết về nguyên nhân vì sao Liên Xô sụp đổ một cách có hệ thống, nhiều công trình nghiên cứu đã đi đến kết luận sự sụp đổ của Liên Xô có nguyên nhân sâu xa là do những sai lầm, khuyết tật của mô hình XHCN Xô viết, một chế độ xã hội đã đạt những thành tựu vĩ đại, đóng góp to lớn cho sự phát triển của nhân loại, góp phần quyết định cứu loài người khỏi thảm họa phát – xít, nhưng đã trở nên trì trệ, không đáp ứng được yêu cầu phát triển trong tình hình mới.

Cuộc cải tổ sai lầm ở Liên Xô do M.S.Gorbachev đề xướng là nhân tố trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa trên đất nước Liên Xô.

Mình trích trên wikipedia  về những nội dung cải tổ của M.S.Gorbachev

“Gorbachev đưa ra chương trình mở cửa khiến người dân có nhiều quyền tự do hơn, như tự do ngôn luận. Đây là một thay đổi căn bản, bởi vị việc giám sát ngôn luận và đàn áp những kẻ chỉ trích chính phủ trước kia là một chính sách căn bản của hệ thống Xô viết. Báo chí ít bị kiểm soát hơn, và hàng ngàn tù nhân chính trị cũng như những nhân vật bất đồng được trả tự do. Mục đích của Gorbachev khi thực hiện chương trình mở cửa là muốn gây áp lực tới những thành viên bảo thủ bên trong Đảng Cộng sản Liên Xô, những người phản đối các chính sách tái cơ cấu kinh tế của ông, và ông cũng hy vọng rằng thông qua những biện pháp tự do hoá, các cuộc tranh luận, người dân Xô viết sẽ ủng hộ các sáng kiến cải cách của ông.

Tháng 1 năm 1987, Gorbachev kêu gọi dân chủ hoá: đưa ra các yếu tố dân chủ như các cuộc bầu cử nhiều ứng cử viên bên trong hệ thống chính trị Xô viết. Tháng 6 năm 1988, tại Hội nghị lần thứ hai bảy của đảng, Gorbachyov đưa ra các cải cách căn bản nhằm giảm sự kiểm soát của đảng đối với các cơ quan chính phủ. Tháng 12 năm 1988, Xô viết tối cao đồng ý thành lập Đại hội các đại biểu do nhân dân ủy quyền, với những thay đổi hiến pháp để biến tổ chức này trở thành một cơ quan lập pháp. Các cuộc bầu cử Đại hội được tổ chức trên toàn Liên bang Xô viết trong tháng 3 và tháng 4 năm 1989. Ngày 15 tháng 3 năm 1990, Gorbachev  được bầu làm Tổng thống đầu tiên của Liên bang Xô viết.”

–>Nếu như ai cũng có ý thức rằng, tham nhũng đe dọa sự tồn vong của chế độ nhưng cuộc chiến chống tham nhũng chỉ giải quyết phần ngọn, sẽ mọc thêm nhiều những đứa tham nhũng mới.

–>Đêm qua vẫn còn những vụ bạo loạn, nhưng sáng nay, thì Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng, sắp tới chắc chắn họ cũng sẽ thông qua Luật đặc khu mà né tránh những vấn đề của đất nước.

–>Mình chỉ muốn nói là Đảng đã tự tách mình khỏi nhân dân, không coi ý kiến của nhân dân ra gì. Nếu có chuyện, đừng có mà kêu gọi nhân dân bình tĩnh. Và nhân dân đã không bình tĩnh.

Vết thương có màu tím

24650705_1605941506118194_498204520_o

Mình đang học một khóa thiết kế với AI. Học thêm một cái gì đó mới cũng hay hay cho đỡ nhàm chán. Ở trên cũng là bức vẽ đầu tiên.

Qua đó mình được biết con người thích nhất là màu xanh dương, một nghiên cứu dựa trên số đông (đối với từng người có thể khác nhau). Màu xanh dương luôn gắn với những điều tích cực, đó là bầu trời một ngày nắng đẹp, là đại dương yên bình. Màu xanh dương chi phối cuộc sống của loài người nhiều nhất. Nhìn từ xa, trái đất của chúng ta là màu xanh dương. Trong tất cả các tông màu, thì màu xanh dương là màu duy nhất duy trì được tính cách của nó. Có nghĩa là khi nghĩ về màu xanh dương bạn luôn nghĩ nó là như thế và chỉ là như thế. Logo của facebook có màu xanh dương, hay chiếc quần jean màu xanh dương được mặc trên toàn thế giới.

Màu đỏ, chúng ta nghĩ về thứ gì đó rất mạnh mẽ, bùng cháy, nhưng đó cũng là mảng màu thể hiện sự nguy hiểm của máu và chết chóc. Màu đỏ cũng rất kích thích vị giác, hầu hết những thương hiệu đồ ăn nhanh trên thế giới như KFC,..đều được thiết kế với màu đỏ. Màu cam, chúng ta có thể nghĩ về sự chuyển động, giao mùa, như những rừng cây mùa thu, hay bầu trời hoàng hôn báo hiệu một ngày sắp tàn.

Trong đôi mắt của những chú chó chỉ có hai màu đen trắng. Ở đó, bạn có thể tìm thấy sự trung thành tuyệt đối.

Nếu như màu xanh dương là màu duy nhất duy trì được tính cách của mình thì màu tím là màu bất ổn nhất trong tất cả các màu. Trong tiếng Anh người ta dùng chữ “violet” để chỉ màu tím, nó cũng là tên một loài hoa màu tím. Trong tự nhiên, chúng ta cũng rất ít khi thấy màu tím vì thế ngày xưa quần áo màu tím chỉ dành cho hoàng gia, quý tộc. Nó vừa thể hiện sự cao quý, trang nghiêm, lãng mạn và chung thủy. Nhưng đó cũng là màu thể hiện sự rụt rè, nhút nhát, yếu đuối. Nói chung, tính cách của màu tím rất là bất ổn.

Đôi khi chúng ta vẫn thường hay gắn cuộc sống của mình với một mảng màu nào đó. Nỗi buồn màu trắng, sự tuyệt vọng có màu đen, tình yêu màu hồng, những gã say có khuôn mặt đỏ nhừ. Và vết thương của loài người thường có màu tím.

Ngày bóng đá bớt đi chất lãng mạn

Từ những kẻ trầm lặng

Khi con tàu Titanic huyền thoại chìm vào lòng đại dương sâu thẳm, nó đã mang theo dòng chữ Liverpool. Mình phải chú ý rất kỹ, mới nhận ra điều này. Con tàu trông như một con quái vật khổng lồ trút những hơi thở cuối cùng và ở mũi tàu của nó là dòng chữ Liverpool.

Ở Liverpool có hai biểu tượng về văn hóa lớn đó là The Beatles và đội bóng Liverpool. Những năm 60 The Beatles trở thành  hiện tượng toàn cầu.  Những năm 70 và 80, chứng kiến sự thống trị tuyệt đối của Liverpool với 11 chức vô địch và trở thành đội bóng giàu truyền thống nhất nước Anh với 18 lần vô địch. Nó nhiều đến nỗi, những người yêu mến Liverpool đã giương tấm băng rôn: “Khi  nào đủ 18 ngôi vô địch thì hãy quay lại đây” để chế giễu những người trẻ tuổi ở Manchester United.

Nhưng kể từ năm 1991 đến nay, Liverpool như con tàu đâm vào tảng băng trôi, đỉnh điểm là năm 2010 khủng hoảng, vỡ nợ và những ông chủ người Mỹ phải rao bán Liverpool. Một phần tư thế kỷ đã trôi qua và Liverpool đã không giành thêm một chức vô địch nào. Thay vào đó là sự thống trị tuyệt đối của Manchester United. Năm 1992, Sir Alex trình làng một thế hệ mới toanh với những cầu thủ trẻ, đầy tài năng và khao khát. David Beckham, Nicky Butt, Ryan Giggs, Gary Neville, Phil Neville và Paul Scholes. Thệ hệ này đã đảm bảo sự thành công tột bậc của Manchester United với 13 chức vô địch ngoại hạng Anh, hai lần lên đỉnh châu Âu. Họ đã phá bỏ lời nguyền về con số 18 mà những người Liverpool hay chế giễu. Sir Alex hoãn lại kế hoạch nghỉ hưu của mình. United giành chức vô địch lần thứ 19 mùa giải 2010-2011, và lần thứ 20 huyền thoại vào năm 2012-2013.

Manchester United luôn giành chiếc áo số 7 cho những người con hào hoa và lãng mạn nhất. D.Beckham, anh đã thổi bùng lên ngọn lửa rực cháy ở United. Năm 1999, Manchester United chìm đắm trong men say chiến thắng với vinh quang và trái ngọt. Giữa những con người huyền thoại ấy, Manchester United chào đón thêm một kẻ kiêu hùng mới, C.Ronaldo. Những người yêu mến tưởng rằng, họ đang sống trong những tháng năm đẹp đẽ nhất của đời mình. Mỗi cuối tuần, được nhìn thấy những bước chạy thần tốc, những cú đảo chân thoăn thoắt, và những bàn thắng làm nổ tung cầu trường của C.Ronaldo.

Nếu D.Beckham là một kẻ hào hoa và lãng mạn. R. Gigs được ví như người cận vệ của đế chế Sir Alex, anh thậm chí thi đấu tới năm 39 tuổi. P.Scholes lại là một người trầm lặng. Đáng lẽ, cuộc đời đã khoác lên anh tấm áo vinh quang chói lọi bậc nhất nhưng anh đã chọn cuộc sống không scandal, không ánh đèn flash. Nhưng đó là sự trầm lặng của một bộ não vĩ đại. Để nói về P.Scholes, người ta chỉ có thể nói rằng anh là tiền vệ trung tâm xuất sắc nhất trong 20 mươi năm qua. Với P.Scholes trong đội hình người ta không còn hoài nghi về tính hiệu quả sơ đồ 4-4-2 mà Sir Alex sử dụng như một thương hiệu của Manchester United. Trong khi những huấn luận viên hiện đại, họ luôn tìm cách thử nghiệm những sơ đồi mới nào là 3-4-3, hay 4-2-3-1, họ đòi hỏi phải có những số 10 kiến thiết cao cấp và chơi tự do như Ronaldinho, Messi. Ở Manchester United lúc nào cũng là sơ đồ 4-4-2 kể cả trong trận chúng kết Champion League. P.Scholes ở trung tâm như trái tim và khối óc của đội bóng.

Những bộ não vĩ đại đã định hình thế giới.

Bóng đá thế giới trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, chứng kiến ba bộ não vĩ đại nhất trên sân cỏ. Nếu như P.Scholes ở Manchester United đảm bảo sự thống trị ở giải ngoại hạng Anh. Xavi ở Barcelona là nỗi kinh hoàng và khiếp sợ ở châu Âu với lối đá titi-kaka, triết lý kiểm soát bóng và tấn công như độc cô cửu kiếm của Lệnh Hồ Xung. Những nhát kiếm của Xavi làm đối thủ trở tay không kịp và người kết liễu là Messi hay Suarez.

Và một người nữa là Andrea Pirlo.

pirlo.JPG

Những con người chân chính ấy đã chọn cuộc sống vô danh giữa thời đại kim tiền. Họ luôn giành cho nhau sự tôn trọng, năm 2011 trong trận chung kết Champion League giữa Manchester United và Barcelona. Hai năm sau sự ra đi của C.Ronaldo và United đã thua. Cuối trận, Xavi đã tiến đến và xin đổi áo với P.Scholes để làm kỷ niệm như một con người mà anh ngưỡng mộ. Xavi cũng gặp Pirlo ở trận chung kết Champion League.

Đặc điểm chung của ba con người này đều là sự thầm lặng,  là trái tim, là bộ não của đội bóng. Sự tồn tại của họ giống như hơi thở. Họ vô hình nhưng người ta nhận ra những cơn hấp hối khi thiếu vắng họ trên sân. Bạn không thể đuổi kịp họ bởi thứ bóng đá tư duy. Nhưng ngoài đời họ lại mất hút.

Sự khác biệt, có lẽ là Andrea Pirlo mang dáng vẻ của một nghệ sĩ với một tâm hồn mơ mộng. Bởi tính cách của một người Ý hay là một nước Ý yêu nghệ thuật.

P.Scholes giải nghệ vào năm 2013, cũng là năm Sir Alex nghỉ hưu. Năm 2015 Xavi rời Barcelona.

Ngày hôm qua.

Ngày 8/11/2017, Andrea Pirlo chia tay sân cỏ trên đất Mỹ, sau khi có một sự nghiệp lẫy lừng ở châu Âu. Người ta nói rằng đó là ngày mà bóng đá bớt đi chất lãng mạn. Bởi Pirlo là một nghệ sĩ. Người ta nghĩ ra hàng đống tiêu đề để đặt cho các bài báo ra ngày 8/11, có những tiêu đề kiểu dạng như: chia tay người nghệ sĩ cuối cùng trên sân cỏ.

Nếu nhìn trên sân cỏ châu Âu hiện nay, những ai được xem là nghệ sĩ. C.Ronaldo trở thành một gã nhiều cơ bắp hơn cả. Chẳng có ngọn gió lãng mạn nào thổi qua sân Bernabeu như thời còn ở Manchester United. Người ta dùng từ siêu sao và người ta cũng la ó anh. Người ta không dùng từ nghệ sĩ với Leo Messi mà là thiên tài. Nếu có thể người ta sẽ dùng từ nghệ sĩ với Luka Modric bởi mái tóc bồng bềnh của chàng nhưng người ta thích dùng từ linh hồn hay nhạc trưởng hơn.  Như Neymar, anh có thể vẽ lên những đường cong tuyệt diệu nhưng chẳng bao giờ anh có thể trở thành một nghệ sĩ bởi sự sáng tạo của một bộ não vĩ đại và sự mơ mộng, lãng mạn trên sân cỏ.

Pirlo xuất bản tự truyện là: “Tôi tư duy là tôi chơi bóng”, anh viết: Những tiền vệ cổ điển trông có vẻ rườm rà và thường hay đi bóng hướng lên phía trước. Còn tôi thì tập trung vào không gian giữa tôi với họ. Ở đó tôi có thể phân phối quả bóng theo cách mình muốn. Nó như một vấn đề về hình học hơn là chiến thuật. Không gian dành cho tôi dường như lớn hơn. Mọi chuyện có vẻ dễ dàng hơn khi tạo được không gian cho mình ở phía sau, một bức tường vững chãi cũng có thể bị kéo sập bằng một đường chuyền”. Mười năm thi đấu cho Milan, những đóng góp của anh đã mang đến cho Milan hai chức vô địch châu Âu và sự thống trị ở Serie A. Khi anh chia tay Milan, người ta tưởng anh đã hết thời ở tuổi 32. Nhưng tất cả đã sai lầm, với lối chơi thông minh và không cần nhiều sức mạnh cơ bắp, anh đã giúp Juvetus giành 4 chức vô địch.

Ngay cả cái dáng vẻ của Pirlo cũng có gì đó của một nghệ sĩ. Dáng đi lững thững như dạo chơi trên sân cỏ, thi đấu điềm tĩnh, mái tóc bồng bềnh lãng tử và đôi mắt đượm buồn nhiều suy tư màchúng ta có thể liên tưởng đến Chúa hay họa sĩ tranh phong cảnh Levitan với những nét vẽ về phía chân trời xa để người ta có thể tưởng tượng hết sự mênh mông của bầu trời mùa thu nước Nga. Pirlo vẫn thường hay có những đường chuyền kiểu như vậy, đưa trái bóng về một vùng trời xa lắc, nhiều mơ mộng và những khoảnh khắc người ta nhận ra rằng đó là đường chuyền của một nghệ sĩ đích thực.

Tất cả bọn họ đều là những con người của ngày hôm qua.

Mình đã xem Manchester United thi đấu suốt những tháng năm ngu ngốc nhất của đời mình. Từ những bước chạy đầu tiên, đầy kiêu hãnh của C.Ronaldo trên sân Old Trafford.

“Yesterday, all my troubles seemed so far away”

Đến một lúc nào đó bạn sẽ thấy yêu những ngày hôm qua. Bạn nhận ra những rắc rối, khủng hoảng, lo lắng suốt những ngày tháng ấy giờ đây như ở dưới lòng biển sâu mà không còn để vết tích nào trên bề mặt. Bạn  không còn cảm thấy tiếc nuối, không còn ghét bỏ. Ngày hôm qua là những ký ức đẹp cho dù nó ngờ nghệch và bồng bột đến thế nào đi chăng nữa.

Bây giờ, thì thật sự mình chỉ xem Manchester United thi đấu nhưng nó không mang lại quá nhiều xúc cảm. Không có gương mặt nào quá đáng chú ý và không có ngọn gió lãng mạn, hào hoa nào cả. Như nó đã từng thổi ở sân Old Trafford suốt những năm tháng ấy.